Узви пайваста (академик)

ЛУТФУЛЛОЕВ Мањмадулло (Мањмадуллои Лутф) (таваллуд: 15.05.1935, д. Бошбулоќ (Рахшонзамин)-и ноњияи Данѓара, омўзгор, донишманди маъруф ва ходими љамъиятї, доктори илмњои педагогї (1990), профессор (1994), академики АТТ (2003). Аълочии маорифи Тољикистон (1980), Корманди шоистаи Тољикистон (1997). Арбоби илм ва техникаи Тољикистон (2008). Хатмкардаи факултети забон ва адабиёти тољики Институти давлатии педагогии Тољикистон ба номи Т.Г. Шевченко (њоло ДДОТ ба номи С. Айнї) (1959). Муаллими мактаби миёна, ходими адабии маљаллаи «Мактаби советї» (1961), ассистент, муаллими калон, дотсент, мудири кафедраи педагогика ва методикаи таълими ибтидої, декани факултети педагогикаи Донишкадаи номбурда (1961–1978), мушовири вазири таълиму тарбия дар Афѓонистон (1978–1984). Директори Пажўњишгоњи илмњои педагогї (1985-2002), аввалин президенти Академияи илмњои педагогии Тољикистон (њоло АТТ) (2002-2008).
Таљрибаи бойи амалї ва кор дар вазифањои гуногуни масъули соњаи маориф ба ў имкон дод, ки дар тањияи муњимтарин њуљљатњои давлатии соњаи маориф сањмгузор бошад. Дар тањияи Ќонуни ЉТ “Дар бораи маориф”, “Консепсияи миллии тањсилот”, “Консепсияи мактаби миллї”, “Консепсияи миллии тарбия дар Љумњурии Тољикистон”, Стандарти давлатии маълумот, Ќонуни ЉТ “Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд” ва ѓ. сањми арзанда дорад. Барои кишвари њамсояи Афѓонистон оид ба мактабу маориф китобњои дарсї ва дастурњо ба табъ расонидааст. Номгўи асарњояш (бо њаммуаллифї) ба 62-то мерасад ва дар ин хусус аз љониби Сафорати давлати Советї дар Афѓонистон тасдиќнома дорад. Муаллифи бештар аз 234 асари илмию тањќиќотї, бештар аз 620 маќолаи илмию методї ва оммавї мебошад. Тањти роњбарии ў 49 нафар унвонљўён рисолањои номзадї ва докторї дифоъ намудааст. Тайи зиёда аз шаст соли фаъолияти омўзгориаш садњо шогирдонро ба камол расонидааст.
Солњои зиёд аъзои Шўрои илмию методии назди Вазорати маорифи ИЉШС оид ба методикаи таълими синфњои ибтидої фаъолият намудааст. Инчунин, аъзои њайати тањририяи маљаллањои “Маърифат ва адаб”, раиси Шўрои њамоњангсозии масоили таълими синфњои ибтидої, раиси Шўрои дифои рисолањои номзадї ва доктории ПИП (2000-2002) буданд.
Дар семинару конфронсњои љумњуриявї ва байналмилалї (дар шањрњои Душанбе, Москва, љумњурињои Афѓонистон, Покистон, Эрон, Маљористон, Украина, Молдавия ва Эстония) иштирок ва суханронї намудааст.
Хизматњои бенуќсону бисёрсолаи устод Лутфуллоев бо нишони Корманди варзидаи мактаби олї ва миёнаи махсуси СССР (1976), Аълочии маорифи Тољикистон (1980), Корманди шоистаи Тољикистон (1997). академики АТТ (2003). Арбоби илм ва техникаи Тољикистон (2008) ва ифтихорномањои ВМЉТ ќадр шудааст.
Аз 234 асари М. Лутфуллоев китобњои “Инсон ва тарбия”, “Дидактикаи муосир”, “Асосњои таълими ибтидоии забони модарї”, “Педагогикаи миллии халќи тољик”, “Шарафномаи миллат”, “Фарзанд њадяи худованд”, “Дастури фаъолияти омўзгор”, “Тољикистони соњибистиќлол ва маорифи навин”, “Лафзи ширин”(дар њаммуаллифї), “Маљмўаи имло дар синфњои ибтидої”, “Адаб тољест аз нури илоњї” (дар њаммуаллифї), “Тољикистон - Ватанам, ифтихорам”, “Педагогикаи башар”, “Тафсири Ќонуни ЉТ “Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд” (дар њаммуаллифї) бештар диќќатро љалб мекунанд. Профессор С. Сабзаев асари калонњаљми устод “Инсон ва тарбия”-ро ќомуси тарбия номида менависад, ки натиљаи мушоњидањои комилан эљодкорона, мўшокирона, диди љадиде ба рўзгору зиндагї, ба љисмонии “Одам” аз љониби устод М. Лутфуллоев ба он боис гардидааст, ки тарбияро аз нуњ ќисмат ва чандин ормони дигар иборат доданд ва бо дарназардошти ин мањсули чакидањои љадиди килки гуњарбори хешро, ки “Инсон ва тарбия” унвонгузорї кардаанд, дар дањ фасл фароњам оваранд. Инсон офаридаи олии худованд бошад њам, аз лањзаи дар батни модар падид омадан то дами вопасини њаёт тарбиятпазир ва ниёзманди андарз шунидану зимни мундариљаи онон зиндагї кардан аст. Он кас дар арсаи таърих маќому манзалату мартабаро сазовор шуда метавонад, ки шиори умри хеш ин фармудањои нахустпайѓамбари олам Зардушти Спитамонро созад: пиндори нек, гуфтори нек, рафтори нек. Зимнан иброз бояд дошт, ки муњтавои рисолаи устод сар то бун тарѓибу тавсияи татбиќи ин суханони бузургворона аст.
Аз мундариљаи рисолаи устоди гиромї бармеояд, ки воќеан Инсон ва тарбия тавъаманд, њамрикобу мўнису њамдами азалию абадии њамдигаранд ва бидуни якдигар арзи вуљуд карда наметавонанд.
Асар љамъбасти њама афкори мардуми тољик, балки оммаи эронинажодон рољеъ ба тарбияи инсон буда, ќомусест, ки дар он кас ба кулли мушкилоту суолоти соњаи тарбия посухи даркорї дарёфта метавонад, рањнамоест, ки бояд њамсафари мудомии њар одам бошад, то ў аз он ба фарозу нишеби зиндагї, тазоду нобаробарињою нобасомонињои рўзгор тањаммул кардан ва дар ин љабња аз нотавонбинию нодидагирии зумрае аз афроди њасуду нушоди љомеа бурдборона дифоъ намуданро омўзад.
“Инсон ва тарбия” дастури фаъолияти омўзгорон, мураббиён, толибилмон, давлатдорону роњбарон, сиёсатмадорон, кормандони соњаи њифзи њуќуќ, фарњанг, тиб, хоса њар шахс, рањнамои рўзгору рељаи фаъолияти њарлањзаинаю њарсоатаю њаррўза, балки якумраи њар фарди равшанзамир аст.
Академик М. Лутфуллоев дар Афѓонистон бобати ба роњ мондани низоми нави таълиму тарбия, мураттаб намудани наќшаю барномањои таълим, оинномаи тањсилоти умумї, низомномаи такмили ихтисоси муаллимон, ташкил ва гузаронидани курсу семинарњо, омўхтани таљрибаи пешќадами мактабњои Тољикистон ва дигар љумњурињои Осиёи Марказї, мањви бесаводї, таълифи китобњои дарсї, бори аввал љорї намудани таълим бо забонњои ўзбекї, туркманї ва балучї ва навиштани Алифбо бо ин забонњо хизмати босазое кардааст. Баъзе аз ин хизматњо дар маќолаю очеркњои муаллифони гуногун дарљ ёфтанд. Масалан, устод Соњиб Табаров менависанд:
Вазорати таълиму тарбияи РДА “Алифбо”-ро ба забони дарї њамчун солрўзи Инќилоби давронсози Савр аз чоп баровард, ки он натиљаю мањсули њамкории маорифпарвар ва олим, педагог ва шоири даризабони Афѓонистон Абдуѓафур Рањим ва муаллиму олими тољик Мањмадуллои Лутф ба шумор меравад.
Руљўи таърихї: Дар солњои бистум ва оѓози солњои сиюм ќисме аз китобњои таълимии мактабњои тољикї, дар Тољикистон бо ќалами Саидризо Ализода, Манофзода барин бисёр зиёиёни пешќадами эронї, турк ва дигар халќњо навишта шуда буданд. Пас аз ташкили РАСС Тољикистон яке аз аввалин комиссарони халќии маорифи Тољикистон, муњољири сиёсї аз Пешовар ба воситаи Кобул дар соли 1920 ба Тошкент омад ва ба инќилобчиёни Њиндустон аз он љумла бо Муњандрара Протап (ќањрамони марказии достони М.Турсунзода “Аз ганг то Кремл”) њамроњ шуд ва њамкорї намуд.
Чунин аст решањои таърихї ва оѓози интернасионализми пролетарї дар байни халќњои Тољикистон, Афѓонистон ва Покистон дар амал. Акнун, имрўзњо тољикон ёрии беѓаразонаи худро бањри саросар босавод намудани њамаи халќњои Афѓонистон ќарзи бародаронаи худ мењисобанд.
Китоби дарсии “Алифбо”-и А. Рањим ва М. Лутф дар асоси талаботи илми педагогикаи пешќадами њозиразамони олам, мувофиќи ќонун ва принсипњои фонетика, фонема ва грамматикаи забони дарї навишта шудааст.
Алифбо бо забони дарї дар Афѓонистон, ояндаи калон дорад. Дар ин рўзу моњњо ва дар солњои минбаъда дањњо њазор фарзандони њамаи синфу табаќањо аз он на танњо хату саводро меомўзанд, балки алифбои инсону инсондўстї, мењнату њунар, тарбияву ахлоќ, сулњу ватанпарварї ва амсоли онњоро аз худ мекунанд.
“Алифбо” сароѓози инќилоби маданї дар РДА ба шумор меравад. Онро дар роњи оянда ба вуљуд овардани дањњо китобњои дарсї оид ба њамаи соњањои илму фан барои мактабњои миёна, омўзишгоњњо ва мактабњои олии Афѓонистон роњбалади аввалин шуморем, хато нахоњад шуд. Боварии комил дорем, ки чї тавре ки дар соли 1981 халќи тољик 50-солагии “Алифбои”-и худро ќайд намуд, дар соли 2030 даризабонони Афѓонистон 50-солагии табъи якумин “Алифбо”-и худро низ љашн хоњанд гирифт.
Муаллиф Лев Пичурин дар маќолааш “Киштињои доктор Лутф” (“Учительская газета, 1. июли 1982”) менависанд:
Одамони асил зуд ба чашм намерасанд. Љузъиёти тарљумаи њолашонро донистану дар бораи њодисаи рўзгорашон шунидан аз худи онњо кори ќариб ношуниданист. Њељ чиз набуд, кор буд. Одамони наѓз буданд, ана ин аст љавоби онњое, ки љузъиёташро њаргиз фањмидан мумкин нест. Ва фаќат тасодуфан мефањмї, ки дўш ба дўши ту одами ѓайриоддие кор мекунад. Ќариб ним сол ман њамроњи Мањмадулло Лутфуллоев Мушовири вазорати маорифи Республикаи Демократии Афѓонистон кор кардам ва фаќат пеш аз сафараш фањмидам, чї гуна шахс аст...
Майдони њавоии байналхалќии Кобул њамеша серодам аст, аммо рўзњои чоршанбе љунбуљўл бештар мешавад. Аз Москва тайёраи Аэрофлот меояд...
Аз њама бештар одамон дар атрофи М. Лутфуллоев гирд омаданд – кормандони вазорат, ќариб тамоми коллективи Институти марказии такмили ихтисоси директорњои мактаб, муаллимон, мутахассисони шўравї, ки дар системаи маориф кор мекунанд. “Боз мењмони мо шавед, дар ёд дошта бошед. Муаллим, ки дар Афѓонистон њама дарњо ва дилњо ба рўи шумо бозанд”, - ин сухани вазири маориф доктор Ф.М. Яъќубї фаќат аз рўи лутфу марњамат нест; афѓонњо мардуме њастанд, ки њиссиёти худро пинњон карда метавонанд, вале имрўз ман дар чашми бисёр касон ашк мебинам. Барои чї ўро тамоми Афѓонистон медонанд? Барои чї ўро ин ќадар эњтиром мекунанд ва дўст медоранд? Барои чї ќариб њељ кас ўро ном намегирад, балки њама Муаллим мегўянду ин калимаро бо эњтиром ба забон меоранд ва ба гирифтани номи шарафманди муаллимї фаќат ин марди шармгини хуштабассум хуќуќ дорад?
Садоќат ба кор, хоксорї барин фазилатњоро дар њама љо эњтиром мекунанд, вале дар ин љо нисбат ба дигар мамлакатњо бештар. Мањз њамин фазилатњо Муаллимро обрўманд ва номашро вирди забони хосу ом кардаанд...
Аз накўкорињое, ки Муаллим дар арзи чањор сол дар Афѓонистон кард, флотилияи томе метавон барпо кард. Њазорњо омўзгорони Афѓонистон ўро устоди хеш медонанд ва аз рўи методи ў дарс медињанд. Дар рўи муќоваи дањњо китоб исми доктор Лутф (њамчун муаллиф ё муњаррир) навишта шудааст. Садњо њазор бачањову калонсолон аз алифбои ў сабаќ мегиранд. Дар пањнои Афѓонистон “киштињо”-и доктор Лутф дар шиноянд. Онњоро бўи мурод сўи равшаниву нур рањнамун аст.
Узви вобастаи АТТ Саидамир Аминов, ки бештар аз дањ сол бо академик М. Лутфуллоев њамкор ва дўсти наздиканд хислатњои накўи устодро чунин навишта кардаанд: Дарсњои устод М. Лутфуллоев замзамаи муњаббат буда, шогирдони гурезпоро низ сўи худ мекашанд. Зеро М. Лутфуллоев аз зумраи олиму муаллимонеанд, ки ба тамоми хислатњои неки инсонї соњибанд. Бар иловаи ин, аз тамоми шевањои навини таълим бархурдор буда, тадрисро бар асоси љустуљўйњои илмї анљом медињанд. Устод М. Лутфуллоев дарсро, яъне мавзўъро бо вуљуди он ки мушкил аст, чунон сода ташрењ мекунанд, ки матлабро сомеъ ба хубї дарк менамояд.
Њини шарњу маънидоди ягон масъала ва тадриси мавзўъ аз асли матлаб дур намешаванд. Дар аснои суханронї њамеша доираи дониш ва истеъдоди сомеон мадди назари М. Лутфуллоев аст, Баёни гарму љўшон, посугўии самимона ба саволот ва босабру њавсалагї зоњир кардан дар шунидан диќќати толибони илмро чун оњанрубо ба худ љазб менамоянд.
Азбаски таълифоти устод М. Лутфуллоев бисёр судманд ва хонданї аст, зуд мавриди истифода ќарор мегиранд. Дар таълифу пешкаши умум гардонидани аќидаю афкорашон М. Лутфуллоев њељ гоњ ба саросемагї роњ намедињанд. Дар ин кор бар асоси маќоли “сад бор андоза гиру як бор бибур” амал мекунанд.
Њангоми интиќод ба коре ва ё аз корашон ба эњсосот дода намешаванд. Бисёр оромона ва бидуни таѓйири чењра масъаларо ба миён мегузоранду ба бањс мепардозанд. Агар аз мусоњиб дар бањс тундмизољие руњ дињад, М. Лутфуллоев фаврї домони бањсро ќатъ менамоянд, зеро ба сахту сардгўї ва бе далел њарф задан одат накардаанд.
Устод шахсеанд бисёр рознигоњдор. Сирру асрори касеро бар касе ба њељ ваљњ нагуфтаанд ва намегўянд. Њамеша аз ин кор парњез карда бар муаллимони љавон чунин таъкид мекунанд: “Бузургтарин шикаст барои њар як муаллим он аст, ки баъзе масоили зиндагии шогирдро донаду онро барои тамасхур истифода намояд. Агар муаллиме ба ин амали нораво даст занад, зарбае хоњад буд барои шогирд, ки авфнопазиру бељуброн. Муаллимї дар ин тоифа суќут бояд бикунад”.
Устод Лутфуллоев дар тањќиќ таќлидро намеписанданд ва дорои шеваи хоси тањќиќанд. Аќидањои бењтарини дигаронро меписанданд, онро ба тањлил кашида мабнои он фикри хешро риоя менамоянд.
Адабиёт: Боронов Б., Равшангари омўзиш ва парвариш (бахшида ба 70-солагии аввалин президенти АИП), Душанбе, 2005; Афѓонов М., Роль педагогических идей академика М. Лутфуллоева в модернизации национальной школы, монография, Душанбе, Ирфон, 2011; Мирзоева А., Дарёи илму дониш (оид ба олими пуркор Мањмадулло Лутфуллоев) // Омўзгор № 6 - Душанбе, 2010. - 5- уми феврал.
Осор: Алифбо (Кобул, 1980); Забони модарї дар синфи 1 (Кобул, 1980); Методикаи таълими Алифбо (Кобул, 1980); Методикаи таълими забони дарї дар синфњои ибтидої (Кобул, 1982); Асосњои омўзиш (ба забонњои дарї ва пушту, Кобул, 1982); Алифбо барои калонсолон (Кобул, 1982); Љумлањои сода дар забони дарї (Кобул, 1982); Дастури забони дарї (Синтаксис) (Кобул, 1982). Инчунин, китобњои Забони модарї дар синфи 1 (Душанбе, 1972); Забони модарї барои синфи 2 (Душанбе, 1972); Забони модарї барои синфи 3 (Душанбе, 1973); Алифбо (Душанбе, 1980); Субњи дониш (Душанбе, 1983); Дастурамал оид ба таълими Субњи дониш (Душанбе, 1983); Методикаи таълими забони модарї дар синфњои ибтидої (Душанбе, 1985); Забони модарї барои синфи 4; Таълим дар синфи 1 (Душанбе, 1992); Педагогикаи шафќат (Душанбе, 1994); Дарс (Душанбе, 1995); Эњёи педагогикаи Аљам (Душанбе, 1997); Дидактикаи муосир (Душанбе, 2001); Асосњои таълими ибтидоии забони модарї (2007); Лафзи ширин (дар њаммуаллифї); Тафсири Ќонуни ЉТ “Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд” (дар њаммуаллифї), Истиќлолияти Тољикистон ва маорифи навин (Душанбе, 2006); Оѓози ќиссаи тарбия (Душанбе, 2007); Педагогикаи башар (Душанбе, 2008); Арўси Имом Њусайн (Душанбе, 2010); Забон ва масъалањои таълимї (Душанбе, 2011); Андешаи миллї ва тарбияи он. Педагогикаи миллии халќ тољик, Муќаддимаи ихтисоси омўзгорї (воситаи таълимї, Душанбе, 2012), Фарзанд њадяи Худованд, китоби 1 ва 2 (Душанбе, 2014), Асосњои тањќиќоти илмї (Душанбе, 2014), Мавлоно Љомї – рамзи хоксорї ва дастархондории тољикон (Душанбе, 2014), Педагогика /Барномаи таълимї барои ихтисосњои омўзгории тањсилоти кредитї ва ѓ.

 

ШАРИФЗОДА Файзулло 18.08.1940 дар дењаи Сангтўдаи ноњияи њозира Рўдакї таваллуд шудааст. Шарифзода Файзулло педагоги маъруфи тољик, доктори илмњои педагогї (1998), профессор (2000), узви вобастаи Академияи тањсилоти Тољикистон (2003), узви пайвастаи Академияи тањсилоти Тољикистон (2004), ноиби Президенти Академияи тањсилоти Тољикистон (2006 – 2009), Аълочии маорифи Љумњурии Тољикистон, Корманди шоистаи Тољикистон (2002) мањсуб меёбад.
Шарифзода Файзулло хатмкардаи факултети таъриху филологияи Донишгоњи давлатии омўзгории шањри Душанбе ба номи Садриддин Айнии имрўза (1964) мебошад. Солњои 1958–1965 дар вазифањои муаллими мактаби миёнаи № 81-и ноњияи њозира Рўдакї, 1965–1967 методисти Кабинети методии љумњуриявии Вазорати маорифи Тољикистон, 1967–1973 муовини директори Кабинети методии љумњуриявї, 1973–1976 аспирант, 1976–1984 ассистент, муаллими калон, дотсенти кафедраи педагогикаи умумии Донишгоњи давлатии омўзгории Душанбе ба номи Садриддин Айнии имрўза фаъолият кардааст. Солњои 1984 – 1987 ба њайси котиби дуюми сафорати ИЉШС дар Љумњурии демократии Афѓонистон, 1987 – 2000 дотсент, профессори кафедраи педагогикаи умумии Донишгоњи давлатии омўзгории Тољикистон, солњои 2000-2002 корманди Пажўњишгоњи илмњои педагогї ва муаллими литсейи “Некї” – и Донишгоњи славянии Руссия ва Тољикистон иљрои вазифа кардааст. Аз соли 2003 дар Академияи тањсилоти Тољикистон ба њайси мудири шуъбаи илм ва инноватсия кор мекунад.
Академик Файзулло Шарифзода силсилаи монография ва китобњо амсоли Таълими муштарак – асоси инкишоф ва тарбия (1995), Таълими лексика дар синфи 2 (1982); Дарсњои забони модарї дар синфи 4 (дастур барои муаллимон) (1990); Назария ва амалияи таълими њамгиро дар марњилаи ибтидоии мактаби миёна (1997), Таълими њамгиро: проблема, тањќиќ ва андешањо (ќисми 1, 1999), Таълими њамгиро: проблема, тањќиќ ва андешањо (ќисми 2, 2000), Очеркњои афкори педагогї (њаммуаллиф) (2005); Актуальные проблемы современной педагогики (2 ќисм) (2009), (2010); Њакими маърифат (2009); Педагогика: назарияи инсонофар ва љомеаи фарњангї (2010); Учитель творец добра и прогресса (њаммуаллиф) (2011); Педагогикаи њамгиро (2011); Њикмати афкори педагогии ниёгон (2012); Педагогикаи ќарни ХХI (бо њуруфоти арабї), Тењрон (2012); Педагогикаи умумї ва касбї (2013); Педагогикаи ибтикорї (2013); Методикаи таълими забони модарї дар синфи 2 (2014) - ро ба табъ расондааст.
Дар таълифи китобњои дарсии Алифбо, Забони модарї (барои синфи 4) (1989-2012), Одобнома (барои синфњои 5-6) (1995) Педагогика ва барномаи таълими он (2008), Забони модарї барои синфи 2 (2012) њаммуаллифї кардааст.
45 нафар аспирант ва унвонљўён зери роњбарии ў рисолањои номзадї ва докторї дифоъ кардаанд.
Наќши академик Файзулло Шарифзода дар рушду нумўи педагогикаи муосири тољик ва эњёи анъанањои деринаи педагогикаи халќи тољик хеле серсоња ва густурда мебошад. Мањз бо кўшиш ва пажуњишњои асосноки академик Файзулло Шарифзода таълими њамгиро дар синфњои ибтидоии Љумњурии Тољикистон амалї карда шуд. Дар ин љода асарњои гаронарзиши олим ба табъ расидаанд, ки мавриди истифодаи кормандони соњаи мактабу маорифи кишвар ќарор доранд. Ба ин асос дар сањифањои таърихи мактаб, маориф ва педагогикаи муосири тољик академик Файзулло Шарифзода њамчун асосгузори таълими њамгиро дар Тољикистон пазируфта шудааст.
Дар раванди рушду такомули илму фарњангу маънавияти тољик нафароне њастанд, ки дар радиову телевизион ва минбарњои умумии таблиѓотие, ки њамарўза пешорўямон ќарор доранд, хеле кампайдоянд. Онњо њамчунон, ки шоиставу хоси њар инсони бошарофат аст, њамеша дар сари дастгоњи коранд ва дар андешаву хиёлашон ба љуз хидмати асливу воќеї ба нафъи миллату сарзамин - њамон гуна хидмате, ки фарзанди солењ барои модари худ бояд бикунад - чизи дигаре намегунљад ва ѓайр аз ин њадаф марому маслаке надоранд. Баъзе соњибназарон ањли илму хирадро ба занбўри асал мушобењ медонанд, ки аз гул ба гул гаштану шира љамъ карданаш на барои худ, балки барои дигарон аст. Талошу зањмати мудовими ањли илм низ бештар бањри адои рисолати муќаддасе, ки бо амри сарнавишт ба уњдаи эшон вогузор гардида - њидояту роњнамоии ањли љомеа ба љодаи рўшани хираду маърифат ва њаќиќату адолат - сарф мешавад. Нигоње гузарон ба зиндагинома, шахсият ва осору афкори доктори илмњои педагогї, профессор, узви пайваста (академик)-и Академияи тањсилоти Тољикистон Файзулло Шарифзода ба таври возењу рўшан собит месозад, ки ў низ аз зумраи њамин гуна афроди хуштолеъ буда, умри азизу хешро сарфи пешаи омўзгорї ва тањќиќу пажўњиш дар соњаи педагогика намудааст.
Дар нимаи дуюми моњи августи соли 1940 дар дењаи Сангтўдаи ноњияи Ленин (алъон ноњияи Рўдакї) дар хонаводаи дењќони хокпоши камбаѓал Шариф бо файзу инояти Илоњї тифли маъсуме чашм ба олами њастї кушод ва шодиву нишоти ањли ин даргоњро интињое набуд. Бо шукргузорї аз ин лутфи сарнавишт ба он умед тифли навзодро Файзулло номиданд, то њамвора дар манзилашон бо зикри ин ном файзу карам, рањмату шафоату маѓфирати Яздони пок љорї бишавад ва ањли хонадон ва бахусус, ин тифли фаррухпайро дар паноњи худ нигоњ дорад. Баъди як сол Љанги Дуввуми Дунё оѓоз ёфт ва айёми кўдакии Файзуллову њамсолонаш ба њамин давраи душвору таќдирсози мардуми собиќ Иттињоди шўравї рост омад. Чун садњо њазор фарзандони содиќи Ватан Шарифи љавонмардро низ ба майдони набард сафарбар намуданд ва ў дар арсаи корзор бо душман љоми шањодат нўшид. Њамин тавр Файзулло аз дидани рўи гарми падар ва навозишњои ў барои њамеша људо шуд ва шояд онро дар ёд њам надошта бошад. Чун дар айёми тифлї, ба ќавли Шайх Саъдї, «аз сар бирафташ падар», кашидани бори пурмашаќќати рўзгори ятимї ба зиммааш вогузор шуд. Вале модар њаргиз намегузошт, ки писаракаш дар назди њамсолон тангдастиву бепадариро њис намояд ва мекўшид вобаста ба вазъи давру замон барояш шароити лозимро бањри такомули бемайлони љисму рўњ ва омўзишу парвариш муњайё созад.
Замони наврасии Файзулло ба солњои барќароркунии оќибатњои он љанги, ба таъбири устод Лоњутї, дар таърих «бењамто ва хунину берањмона», рост омад. Новобаста ба њама душворињои ондавраина давлати шўравї ба таълиму тарбияи насли љавон ањамияти хосса медод, муаллимон бо нерўву ѓайрати беандоза бањри саводнокии толибилмон мекўшиданд. Файзулло низ ба мактаби миёнаи №81-и ноњияи Ленин рафт ва ба омўхтани дониш шавќу завќу беандоза зоњир намуда, дар андак муддат дар сафи аълохонњо љой гирифт. Ба ќавли яке аз муаллимони ў дар мактаб Рањматулло Саидов, «маъмулан муаллимон њар гоњ бо шогирдон дар хусуси одобу интизом сўњбат намоянд, маќоли «Одоб њусни инсон аст»-ро ба ёд меоранд, вале њанўз аз рўзњои нахустини дарсхонии Файзулло муаллимон ба хубї эњсос намуданд, ки ин љавон на танњо чењра ва ќаду ќомати зебо, балки рафтору гуфтор ва муносибату муомилаи шоиста дорад. Ба осонї пай бурдан мумкин буд, ки дар симои ў њусни зоњирию ботинї ба њам омезиш ёфта, наќќоши азал тамоми некўию зебоиро ба ин љавон бахшидааст.
Тозагиву озодагї, аќлу фаросат ва илова бар он дониши хубу сўњбати боодобонаи ин љавони зебо, ки тарзи гуфтораш аз сўњбати лањљавї ва баъзан кўчагии баъзењо фарќ дошт, ўро аз байни талабагон људо месохт».
Чун дар он солњо дар мактабњо муаллимон намерасиданд, соли 1958 баъди хатми мактаби миёна Файзуллои љавонро масъулини маорифи ноњия бо назардошти савияи донишу маърифат ва интизоми намунавиаш дар њамин таълимгоњ аввал ба сифати сарпешоњанг ва пасон муаллими синфњои ибтидої ба кор ќабул карданд. Бо оѓози кори ў дар мактаб њаёти коллективи муаллимон ва шогирдони мактаб љилои тоза ёфт. Бо ташаббуси Файзулло дар мактаб мањфили дўстдорони шеъру адаб бештар равнаќ гирифт. Шогирдон ба омўзиши каломи бадеъ ва хондани осори ниёгону адибони муосир шавќу раѓбати бештар пайдо карданд. Мањфилу љамъомадњои хонандагон љолибу шавќовар мегузаштанд. Иштироки фаъол дар корњои љамъиятї обрўю эътибори ин љавони накўкорро дар байни муаллимони мактабњои ноњия афзуд. Њамзамон бо фаъолияти педагогї ин љавонмарди ташнаи дониш солњои 1959-1964 дар шуъбаи шабонаи Институти педагогии шањри Душанбе ба номи Т.Г.Шевченко тањсили илм намуда, соњиби ихтисоси муаллими забон ва адабиёти тољики мактаби миёна гардид.
Соли 1964 њайати нозирони кабинети илмию методии Идораи мактабњои олї ва миёнаи махсуси Вазорати маориф фаъолияти њайати педагогии мактаби №81-и ноњияи Ленинро санљида, ба љањду талошњои муаллими љавон Файзулло Шарифзода (он ваќт Шарифов) дар љодаи таълиму тарбияи шогирдон бањои баланд доданд ва ўро ба њамкорї даъват намуданд. Њамин тавр, ў соли 1965 ба њайси мушовири ин даргоњи илмию методї ба кор омад. Вазири ваќти маориф Рустамбек Юсуфбеков баъди шиносої бо њолномаи Файзулло дар аввалин вохўриашон њангоми ба кор ќабул кардан дар симои ин љавони хушсимову босалобат ояндаи некўро ба мушоњида гирифта, барояш маслињати падарона дод: -Бо коллектив ањл бошед, бо маслињат кор кунед. Њар чизеро, ки нафањмидед, аз мудири кабинети илмї-методї, нашавад аз сардори Идораи мактабњои олї ва миёнаи махсус ва агар зарур бошад, аз ман омада пурсед. Њаргиз шарм накунед. Шумо методисти кабинети илмї-методии вазорат мебошед ва кори мактабњои олї ва миёнаи махсуси љумњуриро, ки дар онњо муаллимони унвони илмидор ва таљрибаи зиёди коридошта кор мекунанд, месанљед, бањо медињед. Хоњед, ки ба њамин ќабил одамон маслињате дода тавонед, бисёртар мутолиа кунед, омўзед, бештар адабиёти илмию методиро хонед.
Дар давраи тайёрї ба Анљумани V-уми муаллимони љумњурї кумитаи тадорукот таъсис ёфт ва ба њайати он Файзулло Шарифзодаро низ шомил намуданд. Бо пешнињоди вазир Р.Юсуфбеков маърўзаи асосї бояд ба забони тољикї тањия мегардид. Баъди таълифи маърўзаи мазкур тањрири охирини онро ба уњдаи Файзулло вогузор карданд. Маърўзаи вазир дар анљуман аз љињати мундариљаву ѓоя, забон ва услуби баён бањои баланд гирифт.
Соли 1967 ба Файзулло иљрои вазифаи нав - муовини директори Кабинети методии љумњуриявиро пешнињод намуданд ва ин бор њам вазири маориф Р.Юсуфбеков, ки марди хайрхоњу закї ва дурандешу бомулоњиза буд, ўро ба назди худ хонду гуфт: -Файзуллољон! Фармонро имзо гузоштам. Ту аз њамин рўз муовини директори Кабинети методии љумњуриявї њастї. Дар ин вазифа ман аз ту як чизро талаб дорам: дар муносибат бо кормандон њамеша боадолат бош, серталабї нисбат ба худ ва методистон шарти муњими роњбарист: супоришњоро дар ваќташ иљро мекунї ва њамин тартибро дар коллектив нигоњ медорї. Масъулиятшинос бош, ба бемасъулиятии дигарон низ роњ мадењ.
Баъдтар, аниќтараш, соли 1972 вазири маориф Р. Юсуфбеков зимни суњбат ба Ф.Шарифзода пешнињод намуд, ки дар баробари анљоми корњои рўзмарра ба кори илмї низ машѓул бишавад. Худи Файзулло низ кайњо дар дил њамин орзуро мепарварид, вале ба кї ва чї гуна мурољиат карданашро намедонист. Бо тавсияи Р. Юсуфбеков барои роњнаварди љодаи илм дар аспирантураи Институти педагогии шањри Душанбе ба номи Т.Г.Шевченко, кафедраи таълими ибтидої як љой људо гардид ва њамин тавр аз соли 1973 сарнавишти Ф. Шарифзода бо илму амал пайванди ногусастанї ёфт. Роњбарии илмиашро номзади илмњои педагогї Мањмадулло Лутфуллоев ба уњда гирифт ва мавзўи пажўњиш њам муайян гардид: «Оптималигардонии таълими лексика ва наќши он дар инкишофи нутќи мактабиёни синфњои I-II». Баъди хатми аспирантура Ф. Шарифов тайи солњои 1976-1984 ба њайси муаллим, муаллими калон, дотсенти кафедраи педагогикаи умумии Институти давлатии педагогии шањри Душанбе фаъолият намуд. Муњаќќиќи љавон кори илмиашро њанўз дар давраи тањсил дар аспирантура (1973-1976) ба поён расонд, вале ба хотири такмили љузъиёти он ва баъзе мушкилоти коргузорї њимояи он андаке дертар, дар соли 1980 дар шањри Маскав сурат гирифт.
Тайи солњои 2002-2003 Файзулло Шарифзода мудирии лабораторияи мактабњои олии Пажўњишгоњи илмњои педагогиро ба уњда дошт. Соли 2002 чун Академияи илмњои педагогї таъсис ёфт, ўро мудири шуъбаи дидактика ва баъдан моњи августи соли 2006 ноиби Президенти њамин академия интихоб намуданд. Њамакнун соли дуюм аст, ки ба њайси мудири шуъбаи илми Академияи тањсилоти Тољикистон машѓули фаъолияти илмию тањќиќї мебошад.
Соли 1995 рисолаи «Таълими муштарак - асоси инкишоф ва тарбия»-и эшон чоп шуд ва њадафи аслии он ба талаботи давру замон ва дархосту ниёзњои љомеа мутобиќу њамоњанг намудани таълими каломи модарї буд. Ба ќавли муаллиф, вазифаи дарсњои забону хониш ва њусни хату машќи хат дар синфњои ибтидої якест. Њадафи асосии ин дарсњо аз он иборат аст, ки хонандагон бояд беѓалат хонда ва навишта тавонанд. Ањамияти таълими муштарак аз он иборат аст, ки хонандагонро аз якрангии фаъолият дар синф рањої бахшида, онњоро ба омўхтани луѓату беѓалат навиштан, хуб ќироат кардану имлоро риоя намуда, маълумоти назарї оид ба грамматика гирифтан њидоят мекунад.
Дар љодаи илм низ мутаассифона, нафароне њастанд, ки сахт ба аќидаи худ пойбанданд ва эшон мулоњизаву эрод ва пешнињоди каси дигарро, њатто агар њаќќониву бомаврид њам бошад, ќабул надоранд. Вале ин хислат барои донишманди воќеї Файзулло Шарифзода билкулл бегона аст. Ў њар мулоњизаи њамкоронро рољеъ ба таълифоташ бо тааммулу шикебоии ба худ хосу зебанда меомўзад, аввалан хушнуд мешавад, ки самараи ќаламу андешаашро нафаре хондаву дар хусуси он ибрози назар намудааст. Баъдан пешнињоди муќарризон агар дурусту бомавќеъ ва ба манфиати кор бошад, чаро бояд онро напазирад? Аз ин рў, Файзулло Шарифзода бо пешнињоди дўстони сухансанљи худ, алалхусус, М.Лутфуллоев, Ш.Имомов, С.Аминов ва дигарон ба љои мафњуми «таълими муштарак» ифодаи «таълими њамгиро»-ро пазируфт ва минбаъд дар таълифоташ ин мафњумро истифода бурд ва њамакнун дар илми педагогикаи муосири тољик ба њайси бунёдгузор ва нахустин пажўњишгари таълими њамгиро дар Љумњурии Тољикистон эътироф гардидааст.
Пажўњишгари амиќназар соли 1997 дар мавзўи «Назария ва амалияи таълими њамгиро дар мактаби миёна» рисолаи илмиашро сарбаландона њимоя намуда, сазовори унвони баланди доктори илми педагогика гардид. Минбаъд дар асоси ин рисола асарњои бунёдиаш «Назария ва амалияи таълими њамгиро дар марњалаи ибтидоии мактаби миёна» (1997) ва «Таълими њамгиро: проблема, тањќиќ ва андешањо» (иборат аз ду ќисм, солњои 1999-2000) таълиф ва чоп шуданд, ки дар тањќиќи назарияи таълими њамгиро аз иќдомоти аввалин мебошанд. Мактабшиноси варзида Мањмадулло Лутфуллоев бар ин назар аст, ки гузориши љиддии масъалаи таълими њамгиро ва зарурати тањќиќ ва њалли он ба номи Файзулло Шарифзода марбут аст. Дар тањќиќи ў чор пањлў ё самти таълими њамгиро баррасї шудааст: 1) њамгироии мазмуни маълумот; 2) њамгироии усулњои таълими њамгиро; 3) муносибати њамгиро; 4) њамгироии таълиму тарбия ва наќши онњо дар рушди мактабиён. Њар яке аз ин пањлўњо тањќиќест алоњида ва суханест тоза.
Файзулло Шарифзода тањќиќи худро дар мисоли як фан - забони модарї анљом дода, таъкид мекунад, ки таълими њамгиро «дар љањонбинии насли наврас доир ба табиату љамъият» тасаввуроти тому яклухт ва ба њам алоќаманд» њосил менамояд. Ин чунин маъно дорад, ки ќатъи назар аз робита ва бо њам ќарин буданашон њамгирої њамсафари доимии њамаи фанњои таълимист.
Мањаки њамгироии забон ва хониш (дар синфњои ибтидої имло ва хониш) инкишофи нутќ аст. Тамоми фаъолияти таълимии муаллиму талабањо дар раванди омўзиш ва фориѓ аз он доир ба забону адабиёт ба њамин маќсад - инкишофи нутќ равона карда мешавад. Моњияти асарњои Файзулло Шарифзода њам аз њамин иборат аст, ки маводи хонишро ба имло ва баръакс имлоро бо хониш бисозем ва њамгиро намоем, то ки нутќи мактабиён инкишоф ёбад. Инкишофи нутќ мањакест, ки на танњо фанни забони модарї, инчунин тамоми фанњои таълимиро дар синфњои ибтидои њамгиро месозад. Бинобар он муњаќќиќ пешнињод менамояд, ки таълими њамгироии фанњои дигар низ ба миён гузошта шавад.
Моњияти дарсњои њамгиро аз он иборат аст, ки ин ќисмњо њамчун дарсњои пештараи муќаррарї алоњида-алоњида сурат намегиранд, балки дар шакли њамгиро мегузаранд. Ин дарсњоро метавон хониш - имло - грамматика ва имло - грамматика - хониш ва инкишофи нутќ номид. Ин чї маъно дорад? Маънояш он аст, ки вобаста ба маќсаду вазифањои дидактикии дарс баъзан имло ба љои аввал мебарояд.
Бисёр мушоњида мекунем, ки баъзе намояндагони доирањои расмии илм баъди њимояи рисолањои номзадиву докторї мисли ин ки ќуллаеро фатњ намуда бошанду рисолаташонро дар назди миллат ва љомеа анљом дода бошанд, ба танаффуси эљодї мебароянд ва дигар аз пайи ковишу љустуљўйњои илмї намешаванд. Вале Файзулло Шарифзода, њамчунон ки аз рисолати олими ростин бармеояд, баъди њимояи рисолаи докторї ба тањќиќи масъалањои љиддии соњаи омўзишу парвариш даст зад ва боиси хушнудист, ки туфайли мењнати њалолу шабзиндадорї, љањду талоши пайваста ба комёбињои бештаре муваффаќ гардид. Мањз дар њамин давра ў асарњои калонњаљму пурмўњтавои «Масоили актуалии педагогикаи муосир» (иборат аз ду китоб, солњои 2009-2010), «Педагогика: назарияи инсонофар ва љомеаи фарњангї» (2010), «Педагогикаи њамгиро» (2011)-ро таълиф намуд. Илова бар ин, ў яке аз муаллифони китобњои пурарзиши «Очеркњои афкори педагогї» (2005), «Педагогика (курси лексияњо)» (2006), «Њакими маърифат» (2009), «Муаллим - офарандаи накўї ва пешравињо», «Педагогика» (2010), «Њикмати афкори педагогии ниёгон» (2012) мебошад.
Устод Файзулло Шарифзода дар таълифи китобњои дарсии «Алифбо», «Забони модарї» (барои синфи 2), «Забони модарї» (барои синфи 4), «Одобнома» (барои синфњои 5-6) низ њаммуаллифї карда, муаллифи чандин дастуру барномањои таълимї мебошад. Зимни таълифи китобњои дарсии забони модарї Файзулло Шарифзода барои дарёфти матни мувофиќ ба завќу салиќаи хонандаи синфњои ибтидої хеле азият кашид ва пай бурд, ки насри адабиёти муосири бачањо заиф аст. Аз ин рў, худ ба таълифи афсонаву њикояњои кўтоњ пардохт ва онњоро дар китоби дарсї љой дод. Матни афсонаву њикояњои мазкур аз љониби муњаќќиќони мактабшинос, омўзгорону хонандагон ва ањли ќалам маќбул дониста шуданд. Бо пешнињод ва кўшиши яке аз ихлосмандонаш ин нигоштањо дар як маљмўа гирдоварї шуда, соли 2011 тањти унвони «Айнаки мўъљизакор» дар њаљми ќариб 4 љузъи чопї ба нашр расиданд.
Аз фазилати дигари ў ин аст, ки дар баробари забони модарї аз назокату фасоњати забони русї низ ба сурати комил огањї дорад. Ба њамин ваљњ аст, ки аксарияти асару маќолањояшро сараввал ба забони русї таълиф менамояд, ки ин аз савияи баланди забондониаш гувоњї медињад.
Файзулло Шарифзода инсони басо шикастанафс, хайрхоњ ва дарёдил аст. Зимни шиносии чандинсола ба мушоњида гирифтаам, ки пурњарфиро дўст намедорад, вале зимни сўњбат каломаш пухтаву маънидор, бомантиќу ќавї ва бунёдист. Сухан андар баёни ўст гавњар. Дар бораи худ сухан гуфтан барояш хушоянд нест, вале чун сухан аз боби устодон меравад, чењрааш мешукуфад. Ў аз таќдир сипосгузор аст, ки ўро бо собиќ вазири маорифи Љумњурии Тољикистон Рустамбек Юсуфбеков ва донишманди шинохта Мањмадулло Лутфуллоев ошно намуд ва наќши ин ду марди наљибро дар зиндагиномаву шахсияти хеш басо сарнавиштсоз арзёбї мекунад. Ў аз Р. Юсуфбеков дарси одамият - муомилаву муносибати инсонї, масъалагузорї, ташкили кор, эњтироми њамсўњбат ва муњаќќиќони соња, риояи анъанаву суннатњои миллиро омўхт ва мањз њамин марди фарзона ба љодаи илм рањнамоиаш кард. Академик Мањмадулло Лутфуллоев бошад, бешак, аз шоњсутунњои илми педагогикаи муосири тољик мебошад, ки аз файзу шафоату хазинаи маърифаташ њамаи кормандони соњаи маориф ва омўзгорону толибилмони кишвар бањрањо бурдаву минбаъд њам аз эшон хоњанд омўхт.
 



Зубайдов У.
ФАЪОЛИЯТИ ИЛМИЮ ПЕДАГОГИИ АКАДЕМИКИ АКАДЕМИЯИ  ТАЊСИЛОТИ ТОЉИКИСТОН У. ЗУБАЙДОВ
 Корманди шоистаи Тољикистон, доктори илмњои педагогї, профессор, академики Академияи тањсилоти Тољикистон ва мудири кафедраи Методикаи таълими химияи ДДОТ Убайд Зубайдов 5 марти соли 1939 дар дењаи Томчии хољагии Гулистони ноњияи Вањдат, дар оилаи  дењќон ба дунё омадааст.
У.Зубайдов баъди ба итмом расонидани мактаби миёнаи  нопурра соли 1953 ба омўзишгоњи педагогию тарбияи љисмонии ноњияи Вањдат (Кофарнињон) дохил шуда,  онро  соли 1957 бо бањои аъло  хатм мекунад.  Худи њамон сол ба факултети табиатшиносию географияи  Донишгоњи давлатии омўзгории Тољикистон  (собиќ Институти педагогии ба номи Т.Г. Шевченко) дохил мешавад ва онро соли 1962 бо дипломи аъло бомуваффаќият хатм  менамояд. У.Зубайдов ба аспирантураи маќсаднок дохил шуда,  як сол 
пеш аз мўњлат, яъне соли 1969 дар мавзўи «Сафедањои донањои чойљўворї» рисолаи номзадї дифоъ кардааст.Академик У.Зубайдов њамчун муњаќќиќ дар доираи фанњои биологї (химияи биологї) рисолањои илмию корњои назарии фаровоне таълиф кардааст. Баъзе маќолањои  илмии ў аз доираи кишвари мо берун рафта, дар Москваю Олмон, Чехославакия, Руминия, Туркия ва дигар ба табъ расидаанд.Солњои баъдї таваљљуњи ўро як соњаи тањќиќнагаштаи илми педагогика-таълими тафриќа ба худ љалб кардааст. Ин буд, ки соли 1999 Убайд Зубайдов дар мавзўи «Асосњои назарї ва амалияи таълими тафриќа дар мактабњои Љумњурии Тољикистон» рисолаи докторї њимоя карда, заминаи асосиро гузошт ва барои тањќиќоти пањлуњои гуногуни он фарзияњои даќиќи илмии хешро баён дошт.
           Бояд такид кард, ки тањќиќоти анљомдодаи У.Зубайдов дар доираи фанни химия сурат гирифтааст, яъне  тањќиќотњои анљомдодаи ў њам ба илми химия ва њам ба соњаи педагогика иртибот доранд.Солњои 1962-66  мудири шўъбаи кор бо донишљўён ва љавонони КМ комсомоли ЉТ ва муаллими кафедраи химияи умумии Ин-ти хољагии ќишлоќи Тољ., 1966–69 аспиранти кафедраи химияи умумї, 1969–70 муаллими калон, 1970–71 мудир ва ҳамзамон, аз с. 1973 дотсенти кафедраи химияи органикї ва биологї, 1971–76 декани фак-ти табиатшиносию география, 1976–91 декани фак-ти биологияю химия, мудири кафедраи методикаи таълими химияи ДДОТ ба номи Ќ.Љўраев (аз с. 1998), ҳамзамон с-њои 1991–96 корманди калони илмї ва мудири лаборатория, 1996–2002 љонишини директор оид ба корњои илмї, 2002–05 директори ПИП. Аз с. 2005 мудири шўъбаи мактабњои тањсилоти умумии АТТ. Њамзамон аъзои Шўроњои илмии ДДОТ, АТТ, љонишини раиси Шўрои дисертатсионии ДДОТ оид ба методикаи таълими химия ва биология аъзои Шўрои диссертатсиони ДДОТ, АТТ узви њайати тањририяи маљалаи «Маърифати омўзгорон», Паёми ДДОТ, АТТ узви Шўрои кўњансолони Њаракати љамъияти Тољикистонро низ ба душ дорад. Мавсуф дар тањияи наќшањои таълим, барномањои таълими химияю биология, китобњои дарсї, дастурњои методї фаъолона ширкат варзидааст. Аввалин барномаи таълими тафриќа, монография, китобњои дарсию дастурњои методии марбути он ва консепсияи маълумоти химияю стандарти давлатии маълумоти фанни химия ба ќалами 
Зубайдов У. мансуб аст.Навоварии олим Убайд Зубайдов аллакай дар тањқиқотҳои солҳои 70-уми қарни ХХ  анљомдодааш ба назар мерасад. Инро метавон дар мисоли мазмуну мундариљаи ду рисолаи илмиаш «Тараққиёти химияи полимерҳо» ва «Химия ва биохимияи сафеда» исбот кард. Бояд гуфт, ки дар он давра проблемаи омўзиши полимерҳо ва сафеда аз љумлаи самтҳои муҳимми илми химия ба шумор мерафт. Даст задан  ба тањқиқи ин проблемаҳои бунёдии  биохимия аз қобилияти баланди ў дарак медиҳад. Рисолаи «Витаминҳо ва пайвастагиҳои фаъоли биологї», ки соли 1996 рўи чопро дидааст, натиљаи тањқиқоти тўлонї ва навоварии ин олими химияшинос  буда, он саҳифаи навест дар соҳаи химияи биологии тољик...
 Агар мо фаъолияти илмию педагогии профессор Убайд Зубайдовро даврабандї кунем, пас он аз ду марҳала иборат аст - марҳалаи якум солҳои 1962 – 1990 ва марҳалаи дуюм аз соли 1991 то имрўзро дар бар мегирад.Марҳалаи аввали фаъолияти илмию педагогии олим бештар бо он хос аст, ки мавсуф дар баробари ҳамчун олим, омўзгор ва роҳбар ташаккул ёфтан ба таҳқиқи проблемаҳои муҳимми назарияи соҳаи илми химияи биологї шуғл варзида, дар ин љода ба дастовардҳои шоён муваффақ гардидааст. Ин марҳалаи фаъолияти илмию педагогии Убайд Зубайдов дар Донишгоҳи давлатии омўзгории Тољикистон ба номи Садриддин Айнї сурат гирифтааст. Марҳалаи дуюми фаъолияти илмию педагогии профессор Убайд Зубайдов   баъди истиқлолияти давлатї ба даст овардани љумҳурии 
Тољикистон ва ба Пажўҳишгоҳи илмҳои педагогии Тољикистон ба кор омадани ў оғоз ёфтааст. Самтҳои асосии фаъолияти олим дар ин марҳала аз таҳқиқи проблемаи педагогии таълими тафриқа дар мактаби таҳсилоти умумї, мазмуни таҳсилоти мактабї аз химия ва биология (дар барномаҳои таълим ва стандартҳои давлатии таҳсилот аз ин фанҳои таълимии мактабї инъикос гардидааст), таълифи китобҳои дарсї ва дастурҳои таълимию методї аз ин фанҳо барои мактабҳо ва омўзгорони фанҳои химия ва биология, кор аз болои 
рисолаи докторї, идомаи фаъолияти омўзгорї дар ДДОТ ба номи Садриддин Айнї ва тайёр кардани кадрҳои баландихтисоси педагогї иборат мебошанд.  Маҳз дар ҳамин марҳалаи фаъолияти илмию педагогї љасурї, қавииродагї, навоварї, пухтакорї ва фидокории профессор Убайд Зубайдов баръало ошкор гардида, маҳсули калон ба бор овардааст, ки он, пеш аз ҳама, ба соҳаи маориф ва хонандагони мактабҳои таҳсилоти умумї равона карда шудааст.
 Вале дар маркази диққати корҳои тањқиқотии олим дар ин марҳала таълими тафриқа  ва татбиқи он дар мактабҳои таҳсилоти умумии кишвар меистод. Ҳалли ин проблемаи илмї дар шароити Тољикистон дар рисолаҳои калонҳаљми илмии олим «Таълими тафриқа: проблема, мулоҳиза, воқеият» ва «Тафриқа–нерўи пешбари таълим» инъикос ёфтааст. Олим дар ин рисолаҳои илмии худ  моҳияти таълими тафриқа ва бо назардошти таљрибаи пешқадами љаҳонї роҳ ва воситаҳои татбиқи ин шакли ташкили таълимро дар мактабҳои 
таҳсилоти умумии Тољикистон исбот намудааст. Дар баробари ин, муҳаққиқ хуб дарк мекунад, ки дар ин марҳала исбот кардану роҳ нишон  додани татбиқи таълими тафриқа, таҳияи нақшаю барномаҳои марбутаи таълим ҳанўз кам аст. Барои ҳамин, ў дар татбиқи таҳсилоти тафриқавї дар мактабҳои таҳсилоти умумии Тољикистон шахсан ширкат меварзад. Дар оғози ин роҳ, албатта, монеаҳои зиёд мављуд буданд, вале профессор Убайд Зубайдов бо истодагарию фидокории худ ва бо дастгирии Вазорати маориф, сохторҳои 
илмию методии он, қисме аз роҳбарони шуъбаҳои маорифи шаҳру навоҳї, сарварону омўзгорони мактабҳо, тавонист натиҷаҳои тањқиқоти худро оид ба таълими тафриқа дар амалияи фаъолияти мактабҳои таҳсилоти умумии Тољикистон  амалї намояд.
 Натиљаи ҳамин фидокории олим аст, ки имрўз  нақшаҳои таълим барои мактабҳои таҳсилоти умумї дар синфҳои 10-11 аз назари таҳсилоти тафриқавї таҳия карда шудааст ва дар мактабҳо љорї кардани онҳо натиљаи хуб дода истодааст.
У. Зубайдов дар давоми фаъолияти  илмию педагогї ва методиаш   10 монография, 19 дастури таълимї, 13 китоби дарсї, 65 барномаи таълимї ва дар маљмўъ беш аз 300 номгўи асарии илмию методї таълиф кардааст. Тањти роњбарии бевоситаи ў 15-нафар рисолаи номзадї дифоъ намудаанд (Эрон, Туркия, Тољикистон) ва чанди дигар омодаи дифоанд. Муаллифи китобњои дарсии химия синфњои 8, 10, 11 мактабњои тањсилоти  умуми ва Методикаи  таълими химия, Методикаи таълими биология  ва Химияи  биологї барои 
мактабњои  олї мебошад.
У.Зубайдов олими ташаббускор аст. Мањз бо саъю талошњои ў соли 1970 дар ДДОТ кафедраи химияи органикию  биологї таъсис дода шуд. Ў дар тайёр кардани як гурўњи калони олимони соњаи химия рањнамої карда, љавононро ба аспирантураи маќсаднок ба шањрњои Москваю Ленинград, Кишинёв фиристода, аз як тараф, теъдоди устодони  унвондорро афзуда бошад, аз тарафи дигар, љойњои холи кафедраро   пурра сохта ва нињоят, неруњои илмии химияи тољикро дар тамоми кишвар муаррифї кардааст.Дар кори роњбарї њам У.Зубайдов  истеъдоди хоссае дорад. Мавсуф ќудрати фитрие дорад, ки неруњои илмию аќлониро мутамарказонида, ба њалли масоили пешомада равона сохта метавонад. Ў њамеша кўшидааст, ки њам донишљўёни пешќадаму аълохон ва њам омўзгорону кормандони покизакорро дар ваќти зарурат дастгирї намояд.
Соли 1976 дар Симпозиуми химиядонњои ИЉШС- Германия, солњои 1969 ва 1976, 1998 дар анљумани биохимикњо  дар шањрњои Москва ва Тошканд ширкат љўста маърўзањои илмї кардааст.Хидматњои академик У.Зубайдовро дар инкишофи илм ва тайёр кардани кадрњои  илмї ба эътибор гирифта,  Њукумати Љумњурии Тољикистон бо унвони Корманди шоистаи Тољикистон ќадр кардааст. Инчунин фаъолияти илмию тањќиќотї ва методию омўзгории ў бо як ќатор ифтихорномаю рањматномањои  Вазорати маориф, Аълочии маорифи СССР, Ифтихорномаи Вазорати мактабњои олї ва миёнаи СССР, Ифтихорномаи Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон, Аълочии маорифи Љумњурии Тољикистон кадр шудааст.Дар айни њол академик У.Зубайдов корманди илмии АТТ буда, 
њамзамон роњбарии кафедраи Методикаи таълими химияи ДДОТ-ро бар душ дорад.Ос.: Развитие химии и биохимии биополимеров, «Ирфон», Душанбе, 1976; Химия и биохимия белка, т. 1 – 2, «Дониш», Душанбе, 1976; Корњои амалї аз химия барои синфњои VIII – IX (бо њаммуаллифї), «Вазорати маориф ва фарњанг», Душанбе, 1994; Химия ва биохимияи полимерњои биологї. «Ирфон», Душанбе, 1997; Омўзиши материалњои мањал дар курси химияи мактаби миёна (бо њаммуаллифї). «Ирфон», Душанбе, 1997; Теоретико-
практические основы дифференцированного обучения в школах Республики Таджикистан. «Њумо» Душанбе, 1999; Таълими тафриќа: проблема, мулоњиза, воќеият. «Хаём»,  Душанбе, 2001; Таълими тафриќа – нерўи пешбари раванди таълим. «Сарпараст», Душанбе, 2003; Саёњат ба кишвари саломатї (синфњои 1, 2, 3, 4). «ЮНИСЕФ ЧИП САПФИР»,  Душанбе, 2004; Саёњат ба кишвари саломатї (дастур барои муаллимон). «ЮНИСЕФ ЧИП САПФИР», Душанбе, 2004; Равияњо дар таълим–талаби замон. «Статус», Душанбе, 2007; Асосњои методикаи таълими биология (бо њаммуаллифї). «Дизайн ва Принт», Душанбе, 2008; Асосњои методикаи таълими химия, ќисми I – II. «Дизайн ва Принт», Душанбе, 2008–2009; Биохимия. «Вазорати хољагии ќишлоќ», Душанбе, 2009; Ташаккули фикрронии хонандагон дар дарси химия, Хоруѓ, 2009; Иќтисодиёт ва экология. «Шарќи озод», Душанбе, 2011; Методикаи таълими химия. «Шарќи озод»,  Душанбе,  2011; Инсоният ва экология. «Вазорати Маориф», Душанбе, 2011; Химияи органикї. Китоби дарси барои синфњои X. «Сарпараст»,«Маориф ва фарњанг», Душанбе, 2006 – 2011; Химияи умумї. Китоби дарси барои синфњои XI. «Ноширон», Душанбе, 2006 – 2011; Химия. Китоби дарси барои синфњои VIII. «Шарќи озод», Душанбе, 2005 – 2011; Стандарти фанни химия ва роњнамои омўзгор, Душанбе, 2012.  Таълими  тафриќа  ва  мактабњои  муоссир. «Ирфон», Душанбе,  2013;  Химияи  биологї  «Бухоро».  Душанбе, 2013; Тавсияњои методї оид ба ташакили корњои мустаќилонаи беруназаудитории донишљўён. Матбаи ДДОТ ба номи С.Айнї, Душанбе, 2014. 
2. Доктори илмњои педагогї
3. Мудири кафедраи «Методикаи таълими химия»-и ДДОТ ба номи Садриддин Айнї. Сармутахассиси АТТ.
4. Номзадї: «Химия ва биохимияи сафедаи чойљуворї» (1969)
Докторї: «Назария ва амалияи Таълими тафриќа дар мактабњои Љумњурии Тољикистон» (1999)
Дотсент (1973)
Профессор (2000)
5. Узви пайвастаи АТТ (2005)
6. Аълочии маорифи Љумњурии шуравии сотсиалистииТољикистон (1966)
Аълочии маорифи СССр (1975)
Ифтихорномаи Вазорати мактабњои олї ва миёнаи СССР (1976)
Ифтихорномаи Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон (1965, 2002)
Корманди Шоистаи Тољикистон (1999)
7. Китобњои дарсї:
- Корњои амалї аз химия барои синфњои VIII-IX. (њаммуаллифи). Душанбе, Маориф 1994, 12 љ.ч.
- Химияи биологї барои синфњои X-XI. Душанбе, матбааи Вазорати хољагии ќишлоќ, 1996. 6 љ.ч.
- Китоби дарсии химияи барои синфи VIII. Душанбе, Маориф 1996, 1998, 2002, 2010, 25 љ.ч.
- Маљмўаи машќ ва масъалањо аз химияи органикї (дар зери назари У.Зубайдов). Душанбе, 2005, 194с.
- Китоби дарсии химияи органикї барои синфњои Х. (њаммуаллифи). Душанбе, «Сарпараст», 2006, 2011. 30 љ.ч. 31љ.ч
- Китоби дарсии химия барои синфи XI. ЉММ «Xeroxland», 2007. 30 љ.ч.
- Асосњои методикаи таълими биология. (њаммуаллифи). Душанбе 2008, 15 љ.ч.
- Асосњои методикаи таълими химия. (ќисми I). (Зери назари У. Зубайдов) Душанбе, 2008, 14 љ.ч.
- Асосњои методикаи таълими химия (ќисми II). (Зери назари У. Зубайдов) Душанбе, 2009. 20 љ.ч.
- Химия биологї (Зери назари У. Зубайдов), Душанбе 2010. 40 љ.ч
- Химия биология, Душанбе, 2011, 26 љ.љ.
- Методикаи таълими химия. Душанбе, «Шарќи Озод», 2011, 30љ.ч
- Химияи биологї, Душанбе, 2013.

Рисолањо:
- Развитие химии и биохимии биополимеров Душанбе, Ирфон 1976. 5,3 љ.ч. (њаммуаллифи).
- Химия и биохимия белка, т. 1-2. Душанбе, Дониш 1976. 36,5 п.л.
- Химия ва биохимияи полимерњои биологї. Душанбе, Маориф 1997. 10 љ.љ.
- Витаминњо ва пайвастагињои фаоли биологї. Душанбе, Маориф 1995. 6,5 љ.ч.
- Теоретико – практические основы дифференцированного обучения в школах Республики Таджикистан. Душанбе, Дониш 1999. 12 п.л.
- Пажўњишгоњи илмњои педагогии Тољикистон 70-сола шуд. 2006. 6 љ.ч. (мураттиб).
- Таълими тафриќа: проблема, мулоњиза, воќеият. Душанбе, Хайём 2001.6 љ.ч.
- Таълими тафриќа неруи пешбарии раванди таълим. Душанбе, «Сарпараст», 2003. 12 љ.ч.
- Проблемањои рузмарраи бењдошти таълиму тарбияи хонандагон дар шароити кунуни. Душанбе, Сино 2004. 5 љ.ч.
- Равияњо дар таълим – талаби замон. Душанбе 2007. 7,5 љ.ч.
- Ташаккули фикрронии хонандагон дар дарси химия. Хоруѓ. 2009, 6 љ.ч.
- «Иќтисодиёт ва экология». Душанбе, Маориф 2011, 25 љ.ч
- Инсоният ва экология. Душанбе, Маориф, 2011, 25 љ.ч

 
Дастурњои таълимї:
- Таълими химия барои синфњои X-XI. Душанбе, матбааи Вазорати кишоварзї. 1992. 2,6 љ.ч.
- Роњнамои муаллим №2. Душанбе, матбааи Вазорати кишоварзї. 1992. 5,5 љ.ч.
- Химия роњнамои муаллим. Душанбе, матбааи Вазорати кишоварзї. 1993. 4,5љ.ч.
- Омўзиши матриалњои мањал дар курси химияи мактаби миёна. (њаммуаллифи). Душанбе 1997. 5 љ.ч.
- Соврещенствование преподавания иностранного языко в педагогических вузах Таджикистана (Ответ редактор У. Зубайдов), Душанбе, Ирфон 202 24љ чопи 2002.
- Саёњат ба кишвари саломатї. Синфи 1. Душанбе, Юнисеф, ЧШП, «Сапфир», 2004. 12 љ.ч. (њаммуаллифи).
- Саёњат ба кишвари саломатї. Синфи 2. Душанбе, Юнисеф, ЧШП, «Сапфир», 2004. 13 љ.ч. (њаммуаллифи).
- Саёњат ба кишвари саломатї. Синфи 3. Душанбе, Юнисеф, ЧШП, «Сапфир», 2004. 14 љ.ч. (њаммуаллифи).
- Саёњат ба кишвари саломатї. Синфи 4. Душанбе, Юнисеф, ЧШП, «Сапфир», 2004. 15 љ.ч. (њаммуаллифи).
- Саёњат ба кишвари саломатї. (дастур барои муаллим). Душанбе, Юнисеф, ЧШП, «Сапфир», 2004. 5 љ.ч.
- Стандарти таълими химия. Стандарсти давлатии маълумоти миёна дар Љумњурии Тољикистон. Душанбе, "Сино", 2004,сањ. 54-64.
- Стандарти давлатии тањсилоти умумии Љумњурии Тољикистон. Китоби 2. Душанбе, «Хайём», 2005. 26 љ.ч. (муратиб).
- Стандарти давалти оид ба химия. Стандарти давлатии тањсилоти умумии ЉТ. Душанбе, 2005, "Поликон" с. 75-92
- Кўдак ва њуќуќ. «Вањдат» 2006. 4 љ.ч.
- Меъёрњои ќонунгузории Љумњурии Тољикистон доир ба њолати њуќуќии ноболиѓон. Вањдат 2005. 4,5 љ.ч.
- Маводњои дидактики аз химия. Ќурѓонтеппа (зери назари У. Зубайдов). 2007. 7 љ.ч.
- Научно-педагогические исследования педагогической культуры в национальной школе. (Зери назари У. Зубайдов). Душанбе,«Наќлиёт» 2007, 30с.
- Формирование познавательных интересов учащихся в условиях дифференцированного обучения (Зери назари У. Зубайдов) Душанбе, «Дониш» 2008 124 с
- Тањлили равоншинохтии худшукуфої аз дидгоњи Мавлоно ва Рољерз. Тењрон. Нашри «Донже». 2010, 120с.
- Воспитывать, изучая личность. Куратору на размышление часть I, (под общ редак. У. Зубайдов) Душанбе, «Матбуот» 2011, 171 с
- Куратору на карандаш Материалы к кураторские часам часть II, (под общ редак. У. Зубайдов) Душанбе, «Матбуот» 2011, 200 с.
- Тарбияи комил хазинаи бузурги љамъияти (Зери назари У. Зубайдов), Душанбе 2011, 16,5 љ.ч
- Стандарти фанни химия ва роњнамои омўзгор, Душанбе, 2012.

Барномањо:
- Барномаи химия барои синфњои X-XI. (њаммуаллифи). Душанбе, матбааи Вазорати кишоварзї. 1992. 2,3 љ.ч.
- Барномаи биологияи умумї барои синфњои X-XI. (њаммуаллифи). Душанбе, матбааи Вазорати кишоварзї. 1992. 2,5 љ.ч; 1995. 4љ.ч.
- Барномаи курси факултативї аз химия барои синфњои VIII-IX. Душанбе, матбааи Вазорати кишоварзї. 1992, 2001. 3 љ.ч; 2004. 4 љ.ч.
- Барномаи химия ва биология барои њунаристонњо. Душанбе 1993. 2 љ.ч.
- Барномаи химия ва биология барои синфњои X-XI. (њаммуаллифи). Душанбе, Маориф 1995. 4.љ.ч. (равияи табиию риёзї).
- Барномаи химия барои синфњои X-XI. (њаммуаллифи). (равияи химияю биология). Душанбе, Маориф 1996. 4 љ.ч.
- Барномаи химия барои синфњои VIII-XI. (равияи табиию риёзї), (њам- муаллифи). Душанбе, Маориф 1995. 4 љ.ч.
- Барномаи биология барои литсейњои тољикию – туркї. Душанбе, ПИПТ 1997, 3 љ.ч.
- Барномаи химия барои литсейњои тољикию – туркї. Душанбе, ПИПТ 1997, 2011. 3 љ.ч.
- Барномаи химиявии таълими тафриќа дар ахборномаи ДДОТ ба номи Ќ. Љўраев. Дониш 1998. 0,3 љ.ч.
- Барномаи химия барои мактабњои тањсилоти њамагонї. Душанбе, Матбуот 2002. 5 љ.ч.
- Барномаи химияи биологї ДДОТ. Душанбе 2003, 2010. 0,3 љ.ч. (њаммуаллифи).
- Барномаи методикаи таълими химия. (каф. метод. таълими химия). ДДОТ ба номи Ќ. Љўраев. Душанбе 2003. 1,5 љ.ч.
- Барномаи таърихи химия. ДДОТ ба номи Ќ. Љўраев. Душанбе 2003. 0,5 љ.ч.
- Барномаи усулњои истифодаи воситањои дидорї ва шунидорї њангоми омўзиши химия. ДДОТ ба номи Ќ. Љўраев. Душанбе 2003. 0,5љ.ч.
- Барномаи омўзиши химияи сањењ. ДДОТ ба номи Ќ. Љўраев. Душанбе 2003. 0,4 љ.ч.
- Барномаи проблемаи актуали химия. ДДОТ ба номи Ќ. Љўраев. Душанбе 2003. 0,4 љ.ч.
- Барномаи усулњои истифодаи воситањои дидорї ва шунидорї њангоми омўзиши химия. ДДОТ ба номи Ќ. Љўраев. Душанбе 2003. 0,5 љ.ч.
- Барномаи бењтарин раванди омўзиши химия. ДДОТ ба номи Ќ. Љўраев. Душанбе 2003. 0,3 љ.ч.
- Барномаи таълими ќоидањои кор дар озмоишгоњи химия. ДДОТ ба номи Ќ. Љўраев. Душанбе 2003. 0,5 љ.ч.
- Барномаи методњои њалли масъала. ДДОТ ба номи Ќ. Љўраев. Душанбе 2003. 0,5 љ.ч.
- Барномаи корњои берун аз синф аз химия. ДДОТ ба номи Ќ. Љўраев. Душанбе 2003. 0,5 љ.ч.
- Барномаи усулњои тайёр намудани асбобњои аёнї. ДДОТ ба номи Ќ. Љўраев. Душанбе 2003. 0,5љ.ч.
- Барномањои методикаи таълими химия. (14 барнома), ДДОТ ба номи С. Айнї. Душанбе, 2010, 6,8 љ.ч.
- Методикаи таълими химия. ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2010. 2 љ.ч.
- Методикаи таълими биология. ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2010. 1 љ.ч.
- Таърих ва методологияи химия. ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2010.1 љ.ч.
- Воситањои муосири бањодињии натиљаи омўзиш. ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2010. 0,9 љ.ч.
- Методикаи њалли масъалањо аз химия. ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2010. 0,8 љ.ч.
- Корњои берун аз синфї аз химия. ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2010. 0,9 љ.ч.
- Усулњои тайёр намудани асбобњои аёнї. ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2010. 0,7 љ.ч.
- Бењтарин раванди омўзиши химия ва самаранокии он (курси махсус). ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2010. 0,6 љ.ч.
- Проблемањои актуалии химияи мактабї. ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2010. 0,8 љ.ч.
- Методњои омўзиши химияи сањењ. ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2010. 0,9 љ.ч.
- Таълими ќоидањои кор дар лабораторияњои химиявї. ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2010. 1 љ.ч.
- Барномаи магистри аз «Асосњои методии таълими химия». ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2013. 1 љ.ч.
- Барномаи магистри аз «Таърихи илми химия». ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2013. 0,6 љ.ч.
- Барномаи магистри аз «Асосњои назариявии системаи таълими химия». ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2013. 1,5 љ.ч.
- Барномаи магистри аз «Усулњои амиќи омўзиши методикаи таълими химия дар мактаби олї». ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2013. 2 љ.ч.
- Барномаи магистри аз «Методњои инноватсионї дар таълими химия». ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2013. љ.ч.
- Барномаи магистри аз «Технологияи химиявї ва экологї». ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2013. 0,8 љ.ч.
- Барномаи магистри аз «Методологияи фанни методикаи таълими химия». ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2013. 0,8 љ.ч.
- Барномаи магистри аз «Методикаи њалли масъалањои химиявї». ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2013. 0,9љ.ч.
- Барномаи магистри аз «Пайдарњамии таълими химия дар мактаби миёна». ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2013. 0,5 љ.ч.
- Барномаи магистри аз «Хусусиятњои тањлили химиявї». ДДОТ ба номи С.Айнї. Душанбе 2013. 0,7 љ.ч.


8. Маќолањои илмї
- Муайян кардани аминокислютањои навъњои људогонаи љуворимакка. Хољагии ќишлоќи Тољикистон. 1965.–№ 9 сањ.–39–41.
- Влияние сорта и условий вегетации на азотосодрежащие вещества семян сорго. Сборник научных докладов. Кишиниёв: КГУ.–1967, стр. 55–56.
- Разделение солерастворимых белков семян сорго на ДЭАЭ–целлюлозе.
Сб. научных докладов.–Кишиниёв: Кишиневский госуниверситет, 1968-с.92-92
- О глобулинов семян некоторых сортов сорго. Доклады АН Тадж. ССР 1968,-№ 1, с. 70–73.
- Об альбуминах семян некоторых сортов сорго. Доклады АН Тадж. ССР 1968, -№3, с. 57–60.
- О белковых и небелковых веществах семян сорго. Известия АН Тадж. ССР, 1968, -№2, -с. 31–37.
- О составе глотелина семян сорго. Сб. научных докладов.–Кишинёв: КГУ, 1969, -с. 133–135.
- Хромотография глобулинов семян сорго на сефадексе Г–200 Биология–М.: Наука, 1969, -№8, -с. 99–102.
- О составе альбуминов семян сорго. Труды по химии природных соединений.–Кишинёв: КГУ, -№8, 1969, -с.122–128.
- Раздение праламинов семян сорго хромотографие КМ–целлюлозе, гелевой фильтрацией на сефадексе Г–200 и электрофорезом на бумаге. Доклады АН Тадж. ССР, 1969, -№4, -с. 59 – 63.
- Хромотография глобулинов семян сорго на ДЭАЭ–целлюлозе и электрофорезом на бумаге. Доклады АН Тадж. ССР, 1969, -№2,-с. 83–90.
- Выделение и хроматографическое исследование проламинов семян сорго. Тезисы Всесоюзного биохимического съезда–Ташкент, 1971, -с.82–83
- Белки семян сорго. Автореф.дисс.канд.биол.наук. Кишинёв: 1969, 22 сањ.
- Азотосодеражащие вещества семян некоторых сортов сорго. Известия АН Тадж. ССР, 1970, -№1, -с.24–30.
- Исследование глобулинов семян сорго хромотографией на гидроксилапатие и электрофорезом на бумаге и в аквиламидномгеле. Известия Ан. Тадж. ССР, 1971, -№4, -с. 47–53.
- О плотном остатке семян некоторых сортов сорго. Растительные белки. Кишинев, КГУ.: 1971, -№2, -с. 35–42.
- Хромотографическое и электрофоритическое исследование белков глотелинов семян сорго. Доклады Ан Тадж. ССР. 1971, -№1, -с.67–71.
- О плотном составе семян сорго. Сб. Молодых учёных.–Душанбе: «Дониш», 1971, с.25.
- Выделение и хромотографическое исследование проламинов семян сорго. Тезисы Всесоюзн. биохимиическ. съезда. Тошкент, 1969 -с. 20-23.
- Электрофорез белков некоторых злаков в акриламидном геле. Сб. Молодых учёных.–Душанбе, 1971, -с.26.
- Исследование глютелинов семян сорго методами хроматографии и электрофореза. Известия АН Тадж. ССР. 1971, -№1, -с. 65–72.
- Исследование глобулинов семян сорго на КМ–целлюлозе. /Доклады АН Тадж. ССР. Душанбе: 1971, -№2, -с. 30–35.
- Хромография белков на ДЭАЭ целлюлозе гидроксилапатите и электрофорезом на бумаге и в акриламидном геле. Тезисы конференции молодых учёных.–Душанбе: 1974, -с. 30–31.
- Предисловие. Химия в вузе, т. 99.–Душанбе, 1976, -с. 1–5.
- Исследование растительных белков электрофорезом на бумаге и в акриламидном геле (обзор литературы). Химия в вузе, т. 99, Душанбе: 1976, -с. 5–20.
- Методы синтеза простейщих углеводородов ряда циклопропана. Химия в вузе, т. 99–Душанбе: 1976, -с. 20–60.
- Исследования глобулинов семян масленичных культур. Тезисы симпозиума СССР–ФРГ по пептидам.–Душанбе, 1976, -с. 111–112. (на английском языке).
- Ањамияти ферментњо дар њаёт. Мактаби советї, 1976, -№1, -с. 51–54.
- Хромото–электрофоретическое исследование суммарных солерастворимых белков семян бобовых на гидросилипатите. Тезисы докладов институт химии Ан Тадж. ССР.–Душанбе: 1977, -с. 17–18.
- Баъзе мулохизахо оид ба омўзиши ферментњо дар синфи VIII. Мактаби советї.–1977, -№3, -с. 41–44.
- Хроматографическое и электрофоретическое исследование альбуминов семян масляничных культур. Тезисы конференции молодых учёных.–Душанбе: 1977, -с. 35–36.
- Омўзиши ферментњо дар синфи Х. Мактаби советї, 1978, -№10, -с. 39–41.
- Химия и биохимия белка. Московское отделение ВБО. М.: 1978,-с. 8–9.
- Омўзиши таркиби сафедањо. Мактаби советї, 1979, -№3, -с. 25–30.
- Гормонњо Таджикская советская энциклопедия, Т.2 Душанбе: «Ирфон», 1980, -с. 125–126.
- Некоторые проблемы исследования белков в работе В.С. Садикова. Историка–биологические исследования, вып. 8.–М.: «Наука», 1980,-с. 188–202.
- Дар љустуљўи усулњои нав. Маърифат, 1992, -№4, -с. 40–43.
- Таълими кимиёро чї гуна бояд ба роњ монд. (Консепсияи химия) Маърифат, 1992, -№5, -с. 46–52.
- Ифодаи њолати мувозинаи фазагї дар системањои секомпонента. Маърифат, 1993, №9–10 -с. 44–46.
- Омўзиши витаминњо дар синфњои X–XI. Маърифат, 1994, -№2–3, -с.45–53.
- Мураттаб намудани барномањои компютерї оид ба њалли масъалањо аз фанни химия. /Маърифат, 1995, № 5–6, -сањ 28–31.
- 25 лет кафедры органической и биологической химии Таджикского государственного педагогического университета им. К.Ш. Джураева. /Материалы научно конференции «Теоретические и прикладные проблемы химии».–Душанбе: 1995, -с. 3–9.
- Химияи пайвастагињои фаъоли биологї. Маърифат, 1996, №1–2, -с. 48–52.
- Осори ниёгон дар таълими кимиё. /Маърифат, 1997,-№5–6, -с.45–54.
- Проблемы введения государственного стандарта образования. Вестник педуниверситета 1998 №3, -с. 151.
- Омўзиши тањлили физико–кимиёвї дар мактаб. Маърифат, 1998, №1–2, -с. 59–61.
- Таълими тафриќавї–талаботи замон. Вестник педуниверситета. Им.К.Джураева1998, №3, -с. 150.
- Этапы развития дифференцирорванного обучения в педагогике. Фушурдаи маърўзањои конфронсї илмии методии «Тайёр намудани мутахассисони омўзгори тибќи таълимї бисёрзинагї». ДДОТ ба номи Ќ.Љўраев, Душанбе 1998, -с. 14–15.
- Проблемаи љори намудани стандарти давлатии маълумот оид ба кимиё. Фишурдаи маърўзањои конфронсї илмии методии «Тайёр намудани мутахассисони омўзгори тибќи таълими бисёрзинагї». Душанбе 1998,-с. 11–12.
- Абўалї ибни Сино–донишманди илми биология. Тарбияи худшиносї ва ифтихори миллї.–Душанбе: ПИПТ, 1999, -с. 64–66.
- Наќшаи осори ниёгон дар барномаи нав. Тарбияи худшиносї ва ифтихори миллї.–Душанбе: ПИПТ, 1999, -с. 107–113.
- Омўзиши осори ниёгон дар дарсњои кимиё. Тарбияи худшиносї ва ифтихори миллї.–Душанбе: ПИПТ, 1999, -с. 69–72.
- Ингибиторные белки растительного происхождения. Вестник педагогического университета №1, Душанбе, 1999, -с. 13–17.
- О направленьях дальнейшего совершенствования содержания химического образования в Республики Таджикистан. Вестник педагогического университета -№3, Душанбе 1999, -с. 17–25.
- Асосњои педагогии таълими кимиё дар мактабњои Тољикистон, Вестник пед.университета им.К.Джураева, №1, 2000, -с. 2–5
- Мавќеи осори ниёгон дар мазмуни маълумот мувофиќи барномаи нави кимиё (синфи 8), Маърифат 1–2, 2000, -с. 55-64.
- Таълими тафриќа дар мактабњои мамолики мутараќќї. Англия. Маърифат, №5-6, 2000, -с. 15–23.
- Таълими тафриќа дар мактабњои ИМА. Маърифат, №7-8, 2000, -с. 10-19.
- Таълими тафриќа дарр Љумњурии Федералї Олмон. Маърифат, №9-10, 2000, -с. 17–27.
- Таълими тафриќа дар Фаронса. Маърифат, №11-12, 2000, -с. 10-16.
- Проблемањои таълими тафриќа ва дурнамои он. Душанбе, Адаб, -№1-2,
-с. 36-40
- Таљрибаи ибратбахш. Вестник педуниверситета им.К.Джураева, №3, 2000, -с. 21-23.
- Зинањои такмили инкишофи таълими фанњои риёзї Душанбе, Пажўњишгоњи илмњои педагогии Тољикистон, Душанбе 70-сола шуд, 2000, -с. 25-34.
- Аќоиди ниёгон дар дарс (синфи 9). Маърифат, -№3-4, 2001,
49-55 -с.
- Мавќеи педагогии тарбияи эстетикии хонандагон дар рафти корњои беруназсинфї дар таълими биологї. Душанбе, Вестник педуниверситета им.К.Джураева -№3, 2001, 91-93 -с.
- Ањамияти педагогии интихоби касб дар таълими биология, Душанбе, Вестник педуниверситета им.К.Джураева -№3, 2001, 93-95 -с.
- Таълими тафриќа дар педагогика ва дурнамои он. Душанбе, Вестник педуниверситета им.К.Джураева №3, 2001, -с. 31-32.
- Омўзиши ферментњо дар синфи 11. Душанбе, Вестник педуниверситета им.К.Джураева №3, 2001, с. 82-83.
- Асосњои педагогии ба курси кимиёи мактабї ворид сохтани мафњумњои маълумоти илмї оид ба ферментњо ва витаминњо. Душанбе, Вестник педуниверситета им.К.Джураева №3, 2001, -с. 57-60.
- Таълими тафриќа ва мазмуни маълумот. Тайёр кардани кадрњои педагогї: таљриба, проблема ва роњњои њалли он (конф.б.-халќї 18-19 сентябр) ДДОТ, Душанбе, 2001, -с. 28-30.
- Таълими тафриќа дар шароити такмили мазмуни маълумот. Матер. н.-прак.конф. 24-25. Окт. Душанбе, Сино, ДДМТ, 2001, -с. 55-57.
- Удаление Nps-групи с триптофосфоросодержащих дипетидов со свободной индольной группы. Сарватњои табии Тољикистон. Душанбе, Конф Љумњур. ДДОТ, 2001, -с. 22–25.
- Таълими тафриќа-талаботи замон. Таљадуди раванди таълим дар мактаби олї, Хуљанд., 2002, -с. 147-150.
- Асосњои назарї, меъёрњои хусусиятњои интихоб ва сохтори мазмуни маълумоти химиявї. Вестник педуниверситета им.К.Джураева, №4. 2002, -с. 170-172.
- Материалы научного симпозиума Душанбе ТГНУ, «Актуальные проблемы спектроскопии водородной связи 2002, -с. 147-150.
- Маводи муходира ва организм. Маърифат №5-6, 2002, -с. 48-31.
- Содержание образование в дифференцированном обучении. Вестник педуниверситета им.К.Джураева, №1, 2002, -с. 84-85.
- Баъзе масъалањои таълими тафриќа. Об сарвати бебањои кишвар. Душанбе, ДДОТ, 2003, -с. 82-84.
- Оби тоза-манбаи њаёт. Оби тоза проблемаи глобалии асри XXI. ДДОТ ба номи Ќ.Љўраев, Душанбе, 2003, -с. 13-15.
- Оби тоза ва моњиятї он. Оби тоза проблемаи глобалии асри XXI. ДДОТ ба номи Ќ.Љўраев, Душанбе, 2003, -с 15-18.
- Управление учебной работой студентов над лекционный курсом. Душанбе, ТГМИ «Сино», 2003, -с. 73-80.
- Хосияти оби тоза. Маърифат №5-6, 2003, -с. 19-21.
- Усули тадриси курси «Саёњат ба кишвари саломатї» (даст.методї барои омўзгорон). Душанбе ЉШП, «Сапфир», 2003, 33 -с.
- Изучение комплексообразования триптафан с ионам цинка. Вклад биохимиков Тад.в раз.биол.науки. Труды республ.научн.конф биохимиков РТ. Душанбе, 2003, -с.117–119.
- Таълими тафриќа. Мактаб ва љомеа. №1, 2003,-.53-54.
- Ёвару њамќадами мактабу маориф Душанбе, 2004. Маърифат -№3–4 -с.4–9.
- Талабот ба китоби дарсї. Паёми ДДОТ ба номи Ќ.Љўраев, Конфронси илмии омўзгорон ва донишљўён. с.2004.с 33-34.
- Системаи даврии элементњо аз диди муосир. Маърифат, 2004 №9-10, сањ.37-41.
- Пажўњишгоњи илмњои педагогии Тољикистон. Душанбе поягузори маорифи Кишвар. Душанбе, ДДОТ, 2004, сањ. 16-19.
- Талабот ба ташкили таълими тафриќа дар мактаб. Илми педагогика - пояи уствори мактабу маориф. Душанбе, "Сино", 2004, сањ. 10-13,
- Наќши Пажўњишгоњи илмњои педагогї дар пешрафти соњаи маориф. Душанбе, 2004. Адаб, №6 сањ. 30.35.
- Ёвару њамќадами мактабу маориф. Маърифат №3-4. 2004. сањ. 4-9.
- Талабот ба тайёр намудани омўзгори химия дар шароити таълими равияњо. Проблемањои рўзмараи бењдошти таълиу тарбияи хонандагон дар шароити кунунї. Душанбе, "Сино", 2004, сањ. 5-8.
- Фаъолияти илмию методи. Энсиклопедия. Главн.науч.рекдаксия. Таджикская энциклопедия Душанбе, 2004, сањ.269.
- Пешгуфтори. Стандарти давалтии тахсилоти умумии ЉТ, Душанбе "Поликон" с. 3-11
- Фазои ягонаи экологи ва масъалаи истифодаю муњофизати сарватњои обии Осиёи Маркази. Душанбе, Маърифат № 78 2005, с.39-42
- Шогирд ва дўсти љонии ман. Кимиёшиноси барчаста, Душанбе, 2005, с.42-43
- Талабот ба омўзгорони таълими тафрика Вест педунвер. Конф илмии солонаи ДДОТ, Душанбе 2005, с. 37-38
- Шаклњои таълими тафрика ва татбиќи онхо дар мактаб Вест педунвер ДДОТ, Душанбе, 2005. № 2, с.75-81
- Ислоњоти курикулум дар Љумњурии Тољикистон Мактаб ва љомеа, 2005, 2 (7)с. 12-18
- Реформа курикулума в Республики Таджикистана Международная конференсия по реформа Курикулум. Истамбул, 8-11 июнь, 2005, с. 2-3
- Њалли масъалањои њисобї аз химияи органикї. Душанбе: Паёми ДДОТ, 2005, №4, с.49-54.
- Меъёрњои ќонунгузории Љумњурии Тољикистон доир ба њолати њуќуќии кўдакон (дар зери назари У.Зубайдов). Вањдат, 2005, 40с.
- Развитие познавательных интересов учащихся. Фаъолияти эљодии донишљўёну хонандагон, ташаккулёби ва тамоюли онњо дар љараёни таълим. Кан.Љумњ. 23-24 ноябри 2005с. Душанбе, ДДМТ, 2005, с.106-107.
- Таълими тафриќа дар тарбияи экологии хонандагон. Фаъолияти эљодии донишљўёну хонандагон, ташаккулёби ва тамоюли онњо дар љараёни таълим. Кан.Љумњ. 23-24 ноябри 2005с. Душанбе, ДДМТ, 2005, с.108-109.
- Инсони хушгил ва омили равшандил. Равшангари омўзиш ва парвариш. Душанбе, 2005, с 77-78.
- Њуќўќ ва кўдак. ш,Вањдат, 2006, сањ.3-49.
- Наќши математика дар таълими химия. Маърифати омўзгор №3, 2006, сањ. 26-28.
- Таълими тафриќа ( конфронсияи илмии солонаи донишгоњ) Душанбе, ДДОТ, 2006, сањ. 16-18.
- Ба роњ мондани таълими тафриќа, (конфронсияи илмии солонаи донишгоњ) Душанбе, ДДОТ, 2006, сањ. 15-16
- Гузаронидани бозињои шавќовар дар дарсњои химия (конфронсияи илмии солонаи донишгоњ) Душанбе, ДДОТ, 2006, сањ. 14-15.
- Ташаккули фикронии мантиќи хонандагон. Маърифати омўзгор, №3, 2006, с44-48.
- Ташкили таълими тафриќа. Паёми Донишгоњи Давлатии Омўзгорї (ПДДОТ), Душанбе, 2007, с 3-4.
- Намудњои таълими тафриќа ва ташкили он омили сифати дониш. Маърифати омўзгор, №10, 2007. с.34-45.
- Омўзиши мавзўи «Реаксияњои оксидшавї ва барќароршавї» дар курси химияи органикї. Маърифати омўзгор, №5, 2007, с.34-41.
- Дар бораи таълими тафриќа. Мактаб ва љомеъа, №3 (14), 2007, с.7-13.
- Тафриќаи ихтисосмандон. Паёми ДДОТ, 2007. с.4-5.
- Њалли баъзе масъалањои химиявї бо истифода аз муодилањои диофанти. Паёми ДДОТ, Душанбе, 2007, с.5-6.
- Основные знания и умения студентов по осуществлению меж предметных связей в среднее школе. Паёми ДДМТ, №7, 2007, с.41-52.
- Назария ва амалияи равияњои таълими тафриќа. Маорифи Тољикистон, №5, 2007, с.8-18.
- Асосњои методикаи таълими тафриќаи химия дар мактабњои миёна. Маводи конференсияи илмї-амалї. Дастовардњои илми химия ва мисоли таълими он. Душанбе, ДДМТ 2007. с.14-22
- Химия ва таълими тафриќа дар мактабњои мо. Душанбе, Мактаб ва љомеъа. 2008, с.33-39
- Маърифати омўзгор ва таълими экологї. Конфронси илмї – амалии Љумњуриявї «Вазъи кунуниї, проблема, дурнамоњои њифз ва истифодаи оќилонаи сарватњои табии Тољикистон». ТГПУ. Душанбе, 2008, с.68-70.
- Таълими тафриќа ва равияњои он. Материалы научно-практической конференции «Актуальные проблемы технологического образования высших, средних, специальных и средних учебных заведениях». Душанбе «Ирфон» - 2008. с.158-160
- Таълими тафриќа дар мактабњои Љумњурї Тољикистон. Материалы научно-теоретической конференции «Использование новых форм и методов обучения в современных условиях». ТГНУ, Душанбе – 2008, №211, с.12-15
- Тафриќа омили баланд бардоштани сифати таълим. Душанбе, Паёми ДДОТ 2008, с.97-104
- Таълими тафриќа ва ташкили он омили сифати таълим. Материалы международной конференции «Повышения качества образования информационных и коммуникационных технологий». Душанбе – 2008, с.119-123
- Асосњои методикаи таълими биология. Душанбе, ДДОТ 2008, с.231
- Асосњои методикаи таълими химия. Ќисми 1(зери назари У. Зубайдов), Душанбе ЉДММ «Авесто» - 2008, с.191
- Маърифати педагогї ва шартњои муайян кардани дониш. Материалы научно-теоретической конференции «Использование новых форм и методов обучения в современных условиях». ТГНУ, Душанбе – 2008, с.119-123
- Маќсад ва вазифањои таълими тафриќавї дар мактабњои муосир. Душанбе, Паёми ДДОТ, 2008, с.28-34
- Формирование позновательных интересов учащихся в условиях дифференцированного обучения. (Зери назари У. Зубайдов). Душанбе, «Дониш» - 2008, с.124
- Таълими тафриќа ва равияњои он. Материалы научно-практической конференции «Актуальные проблемы технологического образования высших, средних специальных учебных заведениях». Душанбе «Ирфон» - 2009. с.158-160
- Ташкили таљрибаи педагогї дар шароити таълими тафриќа. Материалы научно-практической конференции «Проблемы дифференцированного обучения». Душанбе «Ирфон» - 2009, с.36-41
- Асосњои методии таълими тафриќавии химия. Масъалањои маориф, № 4, 2009. с. 32-37.
- Аттестация средни профессиональных образовательных учреждении и ее проблемы. Вестник Таджикского национального университета, 6(54) Душанбе 2009, с 214-219.
- Равияњо бењтарин омили инкишофи таълим. Паёми академияи тањсилотиТољикистон. Душанбе, 2009. с24-32.
- Асосњои методикаи таълими тафриќа барои муаллимони оянда. Маводи конференсияи илмии байналхалќи «системаи методии таълим». Математика, физика, информатика ва техналогия» Душанбе «Ирфон» 2009, с 27-31.
- Чакидањои устодон, њаммаслакон, дўстон , дўстон ва шогирдон. Пас аз 60 сол. Душанбе «Ирфон» 2009 с. 58-62.
- Асосњои методии таълими тафриќа барои муаллимони ояндаи химия. Ахбороти шуъбаи Тољикистонии Академияи илмњои байналхалќии мактабњои олї. № 2, Душанбе 2009, с 68-72.
- Андешањо перомуни ташхиси лаёќат. Паёми АТТ – 2010, № 1-2, с. 26-31.
- Муносибати тафриќавї дар таълим. Ахборот шўъбаи Тољикистонии Академияи илмњои байналхалќии мактабњои олї. 2010, № 2. с. 37-43.
- Олим ва педагоги нављую навовар. Таълими њамгиро падидаи педагогї миллї. Душанбе, 2010. с. 12-16.
- Дифференциация обучение как необходимые условия повышения эффективности обучения в школах республики Таджикистана, изд. Акад. наук РТ № 2. Душанбе – 2010, с 5-11.
- Состояние проблемы использования дифференцированных самостоятельных работ по химии в школах горного региона. Вестник ХоГу им. М. Назаршоева, № 1. Хорог – 2010. с 20-25
- Бачањои лаёќатманд. Конференсияи љумњуриявї. Тадќиќотњои навини назариявї ва амалияи химиявї дар мактабњои олии Љ.Т. Душанбе – 2010, с 234-244
- Конференсияи љумњуриявї. Тадќиќотњои навини назариявї ва амалияи химиявї дар мактабњои олии Љ.Т. Душанбе . Кори методї дар мактаб њамчун омили баланд бардоштани сифатнокии таълими тафриќа. Душанбе, 2010, с 194-197
- Талаботи таълими тафриќа. Конференсияи љумњуриявї. Тадќиќотњои навини назариви ва амалияи химиявї дар мактабњои олии Љ.Т Душанбе, 2010, с 197-201
- Равияњо ва хонандагони лаёќатманд. Конференсияи љумњуриявї дар мавзўи Рушти маориф дар давраи истиќлолияти давлатї. Душанбе – 2010, с 201-205
- Развитие социкультурной компетентности учителя как социальны педагогическая проблем. Респуб.науч. практич. конференции. Физика конденсированных сред. Душанбе – 2010, с 15-19 - Омодасозии муаллимони ояндаи химия барои фаъолият дар шароити таълими тафриќа. Конференсияи љумњуриявї дар мавзўи «Роњњои мукамалгардонии омодагии технологии муаллимони оянда». Душанбе – 2010, с. 24-29
- Меъёрњои бањогузорї ба хонандагон аз химия. Меъёрњои бањогузорї ба дониш, мањорат ва малакаи хонандагони синфњои 1- 11. Маориф, Душанбе- 2010, с. 97-102
- Меъёрњои бањогузорї ба хонандагон аз биология. Меъёрњои бањогузорї ба дониш, мањорат ва малакањои хонандагони синфњои 1-11. Маориф, Душанбе- 2010, с 102-106.
- «Наќша технологияњои омўзиши навин дар мадорис». Конференсияи илмї-методи байналхалќї дар мавзўи «Такмили мазмун, методњо ва восоити омўзиш дар раванди таълими фанњои табиию риёзї». Душанбе – 2011, с 207-209
- «Типии дифференцированного обучения». Конференсияи илмї-методии бай налхалќї дар мавзўи «Такмили мазмун, методњо ва васоити омўзиши дар раванди таълими фанњои тапбиию риёзї». Душанбе -2011, с 207-209
- Баъзе масоили кимиё дар асарњои Муњаммад Закариёи рози ПДМТ, Душанбе-2011 с.334-337
- Муносибати фардї бо бачагонї лаёќатманд дар таълими тафриќа. Проблемањо тарбияи љавонон дар замони муосир. ДДОТ, Душанбе-2011, с.132-134
- Муќоисаи мизони короии муаллимони омўзиши дидаи давраи ибтидоии мадориси Эрон. Паёми донишгоњи давлатии омўгорї ба номи С. Айнї. Душанбе, 2011, №3 (39) с 165-170.
- Назарияи Мазло ва хусусияти инсони шукуфо комил. Паёми донишгоњи давлатии омўгори ба номи С. Айнї. Душанбе, 2011, №3 (39) с 178-182
- Дарёфти бачањои лаёќатманд ДДОТ. шўъбаи Тољикистонни Академияи илмњои байналхалќии мактабњои олї. Душанбе, 2011, №3 с 84-91
- Аќидаи Закариёи Рози ва Абўалї ибн Сино дар бораи таснифи моддањо Конференсияи байналмилалї дар мавзўи «кимиёи њосилањои глисерин: тавлиф, хосиятњо ва љабњањои истифодаи онњо», бахшида ба «Соли байналмилалии кимиё» ва 70-солагии ёдбуди д.и.к., узви вобастаи АИ ЉТ, профессор Кимсанов Бўрї Њакимович ДМТ, Душанбе, 2011, с 20-25
- Воспитывать, изучая личность. Куратору на размышление часть I , (под общ редак. У.Зубайдов) «Матбуот» Душанбе, 2011, 171 с
- Куратору на карандаш Материалы к кураторские часам часть II (под общ редак. У.Зубайдов) «Матбуот» Душанбе, 2011, 200 с
- Барномарезии стратеги дар омўзиш. ПДМТ, Душанбе, 2011, с 334-337
- Муносибати фардї ба бачагони лаёќатманд дар таълими тафриќа. Проблемањои тарбияи љавоно дар замони муосир. ДДОТ, Душанбе, 2011, с 132-134
- Омўзиши мероси илмии олимони химияшиноси тољик дар шароити таълими тафриќа ДДОТ, Душанбе, 2011, с 158-162
- Таълимоти ниёгон воситаи муњими ташкили дарсњои химия. Конференсияи байналмиллалии илмї-назариявии «Ислоњоти соњаи маориф ва шаклгир» муносибатњои бозоргони. ЉДММ «Сармад компания» ДДОТ, Душанбе, 2011, с 162-167
- Здоровая индивидуальность (психологически здоровый человек) с точки зрения Аврама и Маслоу Вестник ТНУ, 3 (67), Душанбе, 2011, с 306-311.
- Назарияи Камол дар таълиму тарбият ва равоншиносии фитратгаро. Паёми Донишгоњи Омўзгорї. ДДОТ, №(44), 2012, с 258-261.
- Муќоисаи афкор ва додгоњњои Мавлавї ва Маслув. Паёми Донишгоњи Омўзгорї. ДДОТ, №(44) 2012, с 382-387.
- Ќобилият ва рушди истеъдодњо. Маводи конференсияи илмї-методии љумњуриявї дар мавзўи «Ташаккули фаъолияти маърифатии хонандагону донишљўён њангоми омўзиши фанњои табиї-риёзї дар мактабњои тањсилоти миёнаи умумї ва олї» бахшида ба 20-солагии иљлосияи 16-уми таърихии шўрои олии Љумњурии Тољикистон ва 15-солагии Вањдати миллї). Душанбе, 2012, с 8-22.
- Талаботњо ва ташаккули корњои мустаќилонаи талабагон дар асоси таълими тафриќавї. (Конференсияи илмї-методии љумњуриявї дар мавзўи «Ташаккули фаъолияти маърифатии хонандагону донишљўён њангоми омўзиши фанњои табиї-риёзї дар мактабњои тањсилоти миёнаи умумї ва олї» бахшида ба 20-солагии иљлосияи 16-уми таърихии шўрои олии Љумњурии Тољикистон ва 15-солагии Вањдати миллї). Душанбе, 2012, с 250-258.
- Элементњои таълими тафриќавї дар таълими хонандагони хурдсол. (Конференсияи илмї-методии љумњуриявї дар мавзўи «Ташаккули фаъолияти маърифатии хонандагону донишљўён њангоми омўзиши фанњои табиї-риёзї дар мактабњои тањсилоти миёнаи умумї ва олї бахшида ба 20-солагии иљлосияи 16-уми таърихии шўрои олии Љумњурии Тољикистон ва 15-солагии Вањдати миллї). Душанбе, 2012, с 265-270.
- Таълими тафриќа дар синфњои ибтидої. Паёми Академияи Тањсилоти Тољикистон Душанбе, 2012 с, № 1-2,
- Таълим ва тарбия дар асри Сосониён дар Эронзамин. Паёми ДДОТ, Душанбе, 2012 с. 20-25с.
- Таълиму тарбия пеш аз Ислом дар Эрони бостон. Паёми ДДОТ, Душанбе, 2012 с.70-75с.
- Таълими тафриќа ва омўзиши химия дар синфњои гуногунравия. «Проблемањои тарбияи ахлоќии насли наврас дар шароити љањонишавї». Душанбе, 2012, 20-25с.
- Андешањои рољеъ ба таълими тафриќа. Паёми Академияи Тањсилоти Тољикистон. Душанбе, 2012, .№4, 180-120с
- Омадасозии омўзгорони ояндаи химия барои фаъолият дар шароити таълими тафриќа. «Проблемањои тарбияи ахлоќии насли наврас дар шароити љањонишавї». Бахшида ба 80-солагии таъсисёбии факултаи Педагогика. Душанбе, 2013, 102-105с.
- Дидгоњи нав ба таълими тафриќа. Конференсияи илмї-амалии байналмилалї дар мавзўъи маќоми педагогикаи халќї дар шароити љањонишавї. Душанбе, 2013, 300-304с.

9. Муњимтарин дастовардњои илмї ва ихтироъот.
- Тањти роњбарии ў 15 нафар оиди фанни педагогика ва методикаи таълими химия рисолаи номзадї њимоя намуданд.
- Аввалин маротиба зарурати таълими тафриќа ва барномаи онро ба Вазорати маориф пешнињод карда, њоло дар 400-мактаби тањсилоти умумї таълим дода шудаистодаанд. Инчунин оид ба ин намуди таълим дастурњо ва маводњои таълимї пешнињод намудаанд.

 10. Шарњи мухтасари њол.

ШАРЊИ ЊОЛ (тав. 05.03.1939)

 

Фаъолияти илмию педагогии академики Академияи тањсилоти тољикистон Убайд Зубайдов
Корманди шоистаи Тољикистон, доктори илмњои педагогї, профессор, академики Академияи тањсилоти Тољикистон ва мудири кафедраи Методикаи таълими химияи ДДОТ Убайд Зубайдов 5 марти соли 1939 дар дењаи Томчии хољагии Гулистони ноњияи Вањдат, дар оилаи дењќон ба дунё омадааст.
Убайд Зубайдов баъди ба итмом расонидани мактаби миёнаи нопурра соли 1953 ба омўзишгоњи педагогию тарбияи љисмонии ноњияи Вањдат (Кофарнињон) дохил шуда, онро соли 1957 бо бањои аъло хатм мекунад. Худи њамон сол ба факултети табиатшиносию географияи Донишгоњи давлатии омўзгории Тољикистон (собиќ Институти педагогии ба номи Т.Г. Шевченко) дохил мешавад ва онро соли 1962 бо дипломи аъло бомуваффаќият хатм менамояд. Убайд Зубайдов ба аспирантураи маќсаднок дохил шуда, як сол пеш аз муњлат, яъне соли 1969 дар мавзўи «Сафедањои донањои чойљўворї» рисолаи номзадї дифоъ кардааст.
Академик У. Зубайдов њамчун муњаќќиќ дар доираи фанњои биологї (химияи биологї) рисолањои илмию корњои назарии фаровоне таълиф кардааст. Баъзе маќолањои илмии ў аз доираи кишвари мо берун рафта, дар Москваю Олмон, Чехославакия, Руминия, Туркия ва дигар ба табъ расидаанд. Солњои баъдї таваљљуњи ўро як соњаи тањќиќнагаштаи илми педагогика-таълими тафриќа ба худ љалб кардааст. Ин буд, ки соли 1999 Убайд Зубайдов дар мавзўи «Асосњои назарї ва амалияи таълими тафриќа дар мактабњои Љумњурии Тољикистон» рисолаи докторї њимоя карда, заминаи асосиро гузошт ва барои тањќиќоти пањлуњои гуногуни он фарзияњои даќиќи илмии хешро баён дошт.
Бояд таъкид кард, ки тањќиќоти анљомдодаи У.Зубайдов дар доираи фанни химия сурат гирифтааст, яъне тањќиќотњои анљомдодаи ў њам ба илми химия ва њам ба соњаи педагогика иртибот доранд.
Солњои 1962-1966 мудири шуъбаи кор бо донишљўён ва љавонони КМ комсомоли ЉТ ва муаллими кафедраи химияи умумии Институти хољагии ќишлоќи Тољољикстон, 1966-1969 аспиранти кафедраи химияи умумї, 1969-1970 муаллими калон, 1970-1971 мудир ва њамзамон, аз с. 1973 дотсенти кафедраи химияи органикї ва биологї, 1971-1976 декани факултети табиатшиносию география, 1976-1991 декани факултети биологияю химия, мудири кафедраи методикаи таълими химияи ДДОТ ба номи Ќ.Љўраев (аз с. 1998), њамзамон солњои 1991-1996 корманди калони илмї ва мудири лаборатория, 1996-2002 љонишини директор оид ба корњои илмї, 2002-2005 директори Пажўњишгоњи илмњои педагогї (ПИП). Аз с. 2005 мудири шуъбаи мактабњои тањсилоти умумии Академияи тањсилоти Тољикистон (АТТ). Њамзамон аъзои Шўроњои илмии ДДОТ, АТТ, љонишини раиси Шўрои диссертатсионии ДДОТ оид ба методикаи таълими химия ва биология аъзои Шўрои диссертатсионии ДДОТ, АТТ узви њайати тањририяи маљалаи «Маърифати омўзгор», “Паёми ДДОТ”, “Паёми АТТ” узви Шўрои кўњансолони Њаракати љамъияти Тољикистонро низ ба душ дорад. Мавсуф дар тањияи наќшањои таълим, барномањои таълими химияю биология, китобњои дарсї, дастурњои методї фаъолона ширкат варзидааст. Аввалин барномаи таълими тафриќа, монография, китобњои дарсию дастурњои методии марбути он ва консепсияи маълумоти химияю стандарти давлатии маълумоти фанни химия ба ќалами Зубайдов У. мансуб аст.
Навоварии олим Убайд Зубайдов аллакай дар тањқиқотҳои солҳои 70-уми қарни ХХ анљомдодааш ба назар мерасад. Инро метавон дар мисоли мазмуну мундариљаи ду рисолаи илмиаш «Тараққиёти химияи полимерҳо» ва «Химия ва биохимияи сафеда» исбот кард. Бояд гуфт, ки дар он давра проблемаи омўзиши полимерҳо ва сафеда аз љумлаи самтҳои муҳимми илми химия ба шумор мерафт. Даст задан ба тањқиқи ин проблемаҳои бунёдии биохимия аз қобилияти баланди ў дарак медиҳад. Рисолаи «Витаминҳо ва пайвастагиҳои фаъоли биологї», ки соли 1996 рўи чопро дидааст, натиљаи тањқиқоти тўлонї ва навоварии ин олими химияшинос буда, он саҳифаи навест дар соҳаи химияи биологии тољик...
Агар мо фаъолияти илмию педагогии профессор Убайд Зубайдовро даврабандї кунем, пас он аз ду марҳала иборат аст - марҳалаи якум солҳои 1962-1990 ва марҳалаи дуюм аз соли 1991 то имрўзро дар бар мегирад.
Марҳалаи аввали фаъолияти илмию педагогии олим бештар бо он хос аст, ки мавсуф дар баробари ҳамчун олим, омўзгор ва роҳбар ташаккул ёфтан ба таҳқиқи проблемаҳои муҳимми назарияи соҳаи илми химияи биологї шуғл варзида, дар ин љода ба дастовардҳои шоён муваффақ гардидааст. Ин марҳалаи фаъолияти илмию педагогии Убайд Зубайдов дар Донишгоҳи давлатии омўзгории Тољикистон ба номи Садриддин Айнї сурат гирифтааст.
Марҳалаи дуюми фаъолияти илмию педагогии профессор Убайд Зубайдов баъди истиқлолияти давлатї ба даст овардани Љумҳурии Тољикистон ва ба Пажўҳишгоҳи илмҳои педагогии Тољикистон ба кор омадани ў оғоз ёфтааст. Самтҳои асосии фаъолияти олим дар ин марҳала аз таҳқиқи проблемаи педагогии таълими тафриқа дар мактаби таҳсилоти умумї, мазмуни таҳсилоти мактабї аз химия ва биология (дар барномаҳои таълим ва стандартҳои давлатии таҳсилот аз ин фанҳои таълимии мактабї инъикос гардидааст), таълифи китобҳои дарсї ва дастурҳои таълимию методї аз ин фанҳо барои мактабҳо ва омўзгорони фанҳои химия ва биология, кор аз болои рисолаи докторї, идомаи фаъолияти омўзгорї дар ДДОТ ба номи Садриддин Айнї ва тайёр кардани кадрҳои баландихтисоси педагогї иборат мебошанд.
Маҳз дар ҳамин марҳалаи фаъолияти илмию педагогї љасурї, қавииродагї, навоварї, пухтакорї ва фидокории профессор Убайд Зубайдов баръало ошкор гардида, маҳсули калон ба бор овардааст, ки он, пеш аз ҳама, ба соҳаи маориф ва хонандагони мактабҳои таҳсилоти умумї равона карда шудааст.
Вале дар маркази диққати корҳои тањқиқотии олим дар ин марҳала таълими тафриқа ва татбиқи он дар мактабҳои таҳсилоти умумии кишвар меистод. Ҳалли ин проблемаи илмї дар шароити Тољикистон дар рисолаҳои калонҳаљми илмии олим «Таълими тафриқа: проблема, мулоҳиза, воқеият» ва «Тафриқа-нерўи пешбари таълим» инъикос ёфтааст. Олим дар ин рисолаҳои илмии худ моҳияти таълими тафриқа ва бо назардошти таљрибаи пешқадами љаҳонї роҳ ва воситаҳои татбиқи ин шакли ташкили таълимро дар мактабҳои таҳсилоти умумии Тољикистон исбот намудааст. Дар баробари ин, муҳаққиқ хуб дарк мекунад, ки дар ин марҳала исбот кардану роҳ нишон додани татбиқи таълими тафриқа, таҳияи нақшаю барномаҳои марбутаи таълим ҳанўз кам аст. Барои ҳамин, ў дар татбиқи таҳсилоти тафриқавї дар мактабҳои таҳсилоти умумии Тољикистон шахсан ширкат меварзад. Дар оғози ин роҳ, албатта, монеаҳои зиёд мављуд буданд, вале профессор Убайд Зубайдов бо истодагарию фидокории худ ва бо дастгирии Вазорати маориф, сохторҳои илмию методии он, қисме аз роҳбарони шуъбаҳои маорифи шаҳру навоҳї, сарварону омўзгорони мактабҳо, тавонист натиљањои тањқиқоти худро оид ба таълими тафриқа дар амалияи фаъолияти мактабҳои таҳсилоти умумии Тољикистон амалї намояд.
Таълими тафриќа яке аз намудњои самаранок ва сермањсули раванди таълим ба њисоб рафта, тавассути он амалњои таъсиррасонии бомаќсадро ба роњ мондан мумкин аст. Љорї кардани воситањо ва намудњои сермањсул дар таълими тафриќа аз љониби педагогњову психологњо имконият медињад, ки дар муддати кўтоњ ба сарфи оќилонаи ваќт самаранокии сифати таълим ба роњ монда шавад.
Мафњуми тафриќа тамоми кўшишњои ташкилї ё методиеро, ки барои ба њисоб гирифтани истеъдоди фардї, ќобилият, майлу таваљљуњи њар як хонанда ё гурўњи хонандагон дар дохили як мактаб ё як синф равона шудааст, дарбар мегирад.
Дар китоби “Таълими тафриќа ва мактаби муосир” (Душанбе, 2013) ќайд гардидааст, ки таълими тафриќа ба ќобилият ва истеъдоди шахс такя карда, шароит фароњам меорад, ки онњо аз имкониятњои табиї ва шахсии худ истифода баранд. Ин шакли омўзиш ќабл аз њама дар асоси талаботи њаматарафаи ќобилияту истеъдодњо ба даст меояд. Таълими тафриќа барои интихоби касб ва тарбияи мутахассисони варзида шароити зењнї ва рўњї муњайё месозад.
Китоби «Таълими тафриќа ва мактаби муосир» аз 7 боб иборат буда, дар он кўшиш ба харљ дода шудааст, ки дар боби якуми он «Инкишофи аќидаи таълими тафриќа дар дидактикаи муосир» проблемаи таълими тафриќа боз њам аниќтар омўхта шуда аз диди илмї баён карда шавад.
Боби дуюм, ки «Раванди таълими тафриќа дар мазмуни тањсилот» унвон шудааст, њалли масъалаи муњим ва нозукро дар замони муосир фаро мегирад. Дар бобњои 3, 4, 5, 6 ва 7, ки масъалањои ташкили таълими тафриќа ва дурнамои он дар мактабњои Љумњурии Тољикистон, дарёфти бачањои лаёќатманд, таълими тафриќа дар мактабњои мамолики љањон, стандарти таълими химия ва рўзномаи омўзгорро фаро мегиранд, сањењ, фањмо, васеъ ва дастрас ба хонанда маълумот пешкаш гардидааст.
Дар китоб ќайд мегардад, ки тадќиќотњои сершумори проблемањои таълими тафриќа аз он шањодат медињад, ки моњияти таълими тафриќа бо робитаи мутаќобилаи принсипњои дидактикї бо принсипњои тафриќа вобаста мебошад. Робитаи мутаќобилаи принсипњои умумидидактикї ба талаботи бо ташкили раванди таълим пешнињодшуда, ки ба ќадри кофї омўхтани маводи базавии таълим, мувофиќати малакањои касбии хонандагон бо имкониятњои воќеии онњо, ислоњи шаклњои таълим, баланд бардоштани дараљаи касбии кадрњои педагогиро дарбар мегирад, низ таъкид мегардад.
Натиљаи ҳамин фидокории олим аст, ки имрўз нақшаҳои таълим барои мактабҳои таҳсилоти умумї дар синфҳои 10-11 аз назари таҳсилоти тафриқавї таҳия карда шудааст ва дар мактабҳо љорї кардани онҳо натиљаи хуб дода истодааст.
Убайд Зубайдов дар давоми фаъолияти илмию педагогї ва методиаш 10 монография, 19 дастури таълимї, 13 китоби дарсї, 65 барномаи таълимї ва дар маљмўъ беш аз 300 номгўи асари илмию методї таълиф кардааст. Тањти роњбарии бевоситаи ў 20-нафар унвонљўёни ватанию хориљї (аз Тољикистон, Эрону Туркия) рисолаи номзадї дифоъ намудаанд ва чанд нафари дигар омодаи дифоанд. Муаллифи китобњои дарсии “Химия” синфњои 8, 10, 11 мактабњои тањсилоти миёнаи умумї ва Методикаи таълими химия, Методикаи таълими биология ва Химияи биологї барои мактабњои олї мебошад.
Убайд Зубайдов олими ташаббускор аст. Мањз бо саъю талошњои ў соли 1970 дар Донишгоњи давлатии омўзгории Тољикистон кафедраи химияи органикию биологї таъсис дода шуд. Ў дар тайёр кардани як гурўњи калони олимони соњаи химия рањнамої карда, љавононро ба аспирантураи маќсаднок ба шањрњои Москваю Ленинград, Кишинёв фиристода, аз як тараф теъдоди устодони унвондорро афзуда бошад, аз љониби дигар, воњидњои кории кафедраро бо олимони соња ва мутахассисони соњибтаљриба пурра гардонида, неруњои илмии химияи тољикро дар тамоми кишвар муаррифї кардааст.
Дар амали роњбарї ба унвонљўёну аспирантон Убайд Зубайдов истеъдоди хоса дорад. Мавсуф ќудрати фитрие дорад, ки неруњои илмию аќлониро мутамарказонида, ба њалли масоили пешомада равона сохта метавонад. Ў њамеша кўшидааст, ки њам донишљўёни пешќадаму аълохон ва њам омўзгорону кормандони покизакорро дар ваќти зарурат дастгирї намояд. Бо ибтикори бевоситаи ў аз таърихи 1.11.2014 барои донишљўёни аълохони факултаи химияи ДДОТ ба номи С. Айнї идрорпулї (стипендия) таъсис дода шуда, њармоња аз њисоби музди маоши хеш ба ду нафар донишљўи аълохони факулта ба андозаи 120 сомонї (ба њар кадом) идрорпулї пардохт менамояд. Ин иќдом аз саховатмандии мавсуф гувоњї дода амали басо нек, яъне дастгирии илмомўзон кори хайр мањсуб меёбад.
Соли 1976 дар Симпозиуми химиядонњои ИЉШС - Германия, солњои 1969 ва 1976, 1998 дар анљумани биохимикњо дар шањрњои Москва ва Тошканд ширкат варзида бо маърўзањои илмї суханронї намудааст.
Хидматњои академик Убайд Зубайдовро дар инкишофи илм ва тайёр кардани кадрњои илмї ба эътибор гирифта, Њукумати Љумњурии Тољикистон бо унвони Корманди шоистаи Тољикистон ќадр кардааст. Инчунин фаъолияти илмию тањќиќотї ва методию омўзгории ў бо як ќатор ифтихорномаю рањматномањои Вазорати маориф, Аълочии маорифи СССР, Ифтихорномаи Вазорати мактабњои олї ва миёнаи СССР, Ифтихорномаи Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон, Аълочии маорифи Љумњурии Тољикистон ќадр шудааст.
Дар айни њол академик Убайд Зубайдов корманди илмии АТТ буда, њамзамон роњбарии кафедраи Методикаи таълими химияи ДДОТ ба номи Садриддин Айниро бар душ дорад.
Осор: Развитие химии и биохимии биополимеров. –Душанбе: Ирфон, 1976; Химия и биохимия белка, т. 1-2. - Душанбе: Ирфон, 1976; Корњои амалї аз химия барои синфњои VIII,– IX (бо њаммуаллифї), «Вазорати маориф ва фарњанг».- Душанбе, 1994; Химия ва биохимияи полимерњои биологї. – Душанбе: Ирфон, 1997; Омўзиши материалњои мањал дар курси химияи мактаби миёна (бо њаммуаллифї). – Душанбе: Ирфон, 1997; Теоретико-практические основы дифференцированного обучения в школах Республики Таджикистан. – Душанбе: Њумо, 1999; Таълими тафриќа: проблема, мулоњиза, воќеият. - Душанбе: Хайём, 2001; Таълими тафриќа нерўи пешбари раванди таълим. - Душанбе: Сарпараст, 2003; Саёњат ба кишвари саломатї (синфњои 1, 2, 3, 4). «ЮНИСЕФ ЧИП САПФИР».- Душанбе, 2004; Саёњат ба кишвари саломатї (дастур барои муаллимон). «ЮНИСЕФ ЧИП САПФИР».- Душанбе, 2004; Равияњо дар таълим талаби замон. – Душанбе: Статус, 2007; Асосњои методикаи таълими биология (бо њаммуаллифї). - Душанбе: Дизайн ва Принт, 2008; Асосњои методикаи таълими химия, ќисми I, II. – Душанбе: Дизайн ва Принт, 2008,–2009; Биохимия. /Вазорати хољагии ќишлоќ. - Душанбе, 2009; Ташаккули фикрронии хонандагон дар дарси химия. - Хоруѓ, 2009; Иќтисодиёт ва экология. - Душанбе: Шарќи озод, 2011; Методикаи таълими химия. - Душанбе: Шарќи озод, 2011; Инсоният ва экология /Вазорати Маориф. - Душанбе, 2011; Химияи органикї. Китоби дарсї барои синфњои X.- Душанбе: Сарпараст, Маориф ва фарњанг, 2006 ,–2011; Химияи умумї. Китоби дарсї барои синфњои XI. - Душанбе: Ноширон, 2006, 2011; Химия. Китоби дарсї барои синфњои VIII. - Душанбе: Шарќи озод, 2005, 2011; Стандарти фанни химия ва роњнамои омўзгор. - Душанбе, 2012; Таълими тафриќа ва мактабњои муоссир. - Душанбе: Ирфон, 2013; Химияи биологї - Душанбе: Бухоро, 2013; Тавсияњои методї оид ба ташакили корњои мустаќилонаи беруназаудитории донишљўён. - Душанбе: Матбаи ДДОТ ба номи С.Айнї, 2014. Барномаи таълими босуръати фанни химия зинањои 2-4. Душанбе, 2014. – 100с.

 

КАРИМОВА Ирина Холовна. Омўзгор, доктори илмњои педагогї(2000).профессор(2002),академикиАТТ(2009). Аълочии маорифи Тољикистон (1998) дотсент ва профессори кафедраи фарњангшиносї,педагогикава психологияи Донишгоњи славянии РусиявуТољикистон(аз соли 1998 то имрўз), декани факултаи омодагї ба муассисањои таълимоти олї(1996-2005), муовини вазири маорифи Тољикистон (2005-2008), президенти АТТ (аз соли 2008 – 2015)

       КАРИМОВА Ирина Холовна 9 сентябри соли 1956 дар шањри Ќурѓонтеппа дар оилаи хизматчї ба дунё омадааст. Ирина аз хурдї ба мутоилаи китоб ва нашрияи дўстдоштаи кўдакон шавќу раѓбати хоса дошт. Вале бештар падарро пайравї намуда, мехост ба мисли падараш Хол Каримов корманди њарбї шавад.  Воќеан, ќаду комати волояш ба ин касб мувофиќ буд. Маълум аст, ки барои корманди њарбї танњо љусса басанда нест, ќалби ба њар гапу кори сахт тобовар њам зарур аст.Чун падараш инро хуб эњсос менамуд, ин нияти ўро тавассути устодон пешгирї менамуд. Ирина баъди хатми мактаби миёна њуљљатњояшро ба факултети забон ва адабиёти руси Донишгоњи миллии Тољикистон супорида, онро бомуваффаќият хатм намуд. Баъди хатми донишгоњ бо роњњати Вазорати маорифи ЉТ ба ноњияи Ленин (њоло ноњияи Рўдакї) сафарбар мегардад. Каримова И.Х. оѓози фаъолияти мењнатии худро ба сифати муаллимаи забон ва адабиёти рус дар мактаби тањсилоти умумии №81-и ноњияи Рўдакї оѓоз намуда, тайи солњои 1978-1992 аз вазифаи муаллими синфњои ибтидої, муовини директор то ба сарвари мактаби тањсилоти умумии номбурда ифои вазифа намудааст. Тавре пайхас намудед, таљрибаи педагогии худро бою ѓанї гардонидааст. Ў аз касби интихобнамудааш меболиду ифтихор менамуд. Ана њамин дилбастагиву муњаббати самимї нисбати ба соњаи маориф  ўро ба тањќиќу пажўњиши тарбияи маънавии талабагон њидоят намуд. Хушбахтона, дар ин самт низ комёб шуду, оид ба масъалаи тарбияи маънавї рисолаи номзадї навишта аз он бо муваффаќитят дифоъ намуд. Маълум аст, ки як ќатор муассисањои олии таълимї ва илмию тадќиќотї таљрибаи бою ѓанї ва олимии ўро ба инобат гирифта, ба кор даъват менамуданд.  Вале, ў аз муњити дилхоњ берун шудан намехост. Мењнати чандинсолаи педагогияш хело сайќал ёфт, наќшањояш бобати корњои илмї зиёд шуданд ва нињоят ба маќсади рушди фаъолияти педагогї аз равзанаи мактаб ба муњити фаррохтар – ба Донишгоњи омўзгории Тољикистон ба кор гузашта, аз соли 1992 то 1998 дар кафедраи педагогика ва психология ба сифати омўзгор фаъолият намуд. Соли 1998 Ирина Холовна фаъолияташро дар Донишгоњи славянии Тољикистону Русия идома медињад. Муњити хуби илмию таљрибавї ва  шавќу раѓбати беандоза ба омўзиши дастовардњои илмии олимони ватанию хориљї рољеъ ба илми педагогика ўро ба тањќиќу баррасии рисолаи докторї њидоят намуд, дар мавзўи «Тарбияи инсондўстї» рисолаи докторї дифоъ намуд.

       Ирина Холовна баъди њамаи муваффаќиятњо ором намеистод, бо ташаббуси ў дар назди донишгоњ «Литсей»  ташкил ёфт. Бо таассуроти аз «Авесто» гирифтааш шиори худро дар зиндагї интихоб карда буд: «Гуфтори нек, пиндори нек, рафтори нек» ва вобаста ба ин, ба литсей номи «Некї» гузошт. Агарчи барои бисёрињо маќсад нофањмо буд, муаллима ин номроаз самимияти ќалби хеш интихоб карда буд.

    Бо шогирдони литсей љашни Наврўзро дар Донишгоњ аљаб хотирмоне ташкил карда буд. Дар рангорангии барнома ба ў бењтарин њунармандони Љумњурї кўмак намуданд.

   Дар давраи сарвари литсеи мазкур будани профессор КаримоваИ.Х. чандин муњассилин дар озмунњои љумњуриявї, байналмилалї доир ба фанњои гуногун ширкат варзида, љойњои намоёнро ишѓол намудаанд.

      Ба ин тариќ њисси масъулиятшиносиву ташкилотчигиаш камол меёфт. Соли 2005 ўро ба вазифаи муовини вазири маориф таъин карданд. Бењтарин таассурот аз ин давра барояш боќї мондааст. Тавре, ки худи муаллима иброз медорад: «Ростї, то ин ваќт ба њеч куљо сафар накарда будам ва мањз ба шарофати соњибистиќлоли кишвар ва амну суботи љомеа ва масъулияти бар душ доштаам ќариб ба тамоми гўшаву канори љумњурї сафар намуда, ба вазъи соња аз наздик шинос шудам, омўхтам ва омўзондам, бо муаллимоне вохўрдам, ки корашон сарупо омўхтанист ва њам муаллимоне, ки ба омўхтан ниёз доранд. Ќобили зикр аст, ки кулвори хотирањоям аз њисоби сафарњои хориља низ вазнин гардид».

        Моњи ноябри соли 2008 Ирина Каримова ба вазифаи президенти Академияи тањсилоти Тољикистон таъин гардид. Муаллима ба хубї эњсос менамуд, ки идора намудани бузургтарин муассисаи илмии соња, аз љониби дигар, тањќиќу омўзиши мавзўњои њалталаб ва сафарбар намудани муњаќќиќони љавону болаёќат ба дарёфти роњњои илмомўзї ва бењтар муайян кардани сатњи сифати тањсилот бештар гаштаанд.

          Бояд таъкид намуд, ки ба сифати президенти Академияи тањсилоти Тољикистон ба кор шуруъ намудани профессор Каримова И.Х. дар академия як навъ руњи дигар гирифтани фаъолият ва ё худ самтњои кори кормандони илмии он даќиќтар гардида, вобаста ба масъалањои  мубрами таълиму тарбия, таљлили конференсияњои шањрию љумњуриявї ва минтаќавї, семинару мизњои мудаввар ба њукми анъана дароварда шуд. Илова бар ин, ба роњ мондани њамкорињои илмии педагогиву методии Академияи тањсилоти Тољикистон бо љумњурињои Россияву Ќозоќистон, Туркманистону Ќирѓизистон ва бо Эрону Афѓонистон яке аз хизматњои шоистаи мавсуф мањсуб меёбад. Натиљаи чунин њамкорињо буд, ки аз љумњурињои, бахусус, Ќазоќистон ва Эрону Афѓонистон дар тўли 5-6соли охир зиёда аз 20 нафар лаёќатмандон дар шўрои њимояи диссертатсияњои докториву номзадии назди Академия, ки раисии онро низ академик Каримова И.Х. ба ўња дорад, рисолањои худро дифоъ намуда ба дараљаи илмии номзадии илмњои педагогї сазовор гардидаанд.Нињоят, китохонаи АТТ зимни чунин њамкорињо бо китобњои илмии соњаи педагогика ва методикаи таълим, бахусус, аз тарафи сафоратхонаи Федератсияи Россия басо ѓанї гардонида шуд.

    Фаъолияти илмиву педагогии академик Каримова И.Х.доираи васеъро фаро мегирад.Ў ба љуз машѓул шудан ба тадќиќотњои илмию педагогї, њамчун донандаи бењтарини кори мактабу маориф, дар талифу баррасии чандин барномањои давлатї  ва консепсияњои таълим, стандартњои давлатии фанњои таълимї, таъсисдињандаи саволномањои тести муассисањои тањсилоти миёнаи умумї,                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      яке аз роњбарон ва њам муаллифони стандарти тањсилоти миёнаи умумї, яке аз роњбарон ва њам муаллифони сермањсул эътироф шудааст. Лозим ба ёдоварист, ки 35 сол боз Ирина Холовна дар вазифањои гуногуни соњаи маориф бо њисси баланди масъулиятшиносї ва ташаббускориву созандагарої пурмањсул фаъолият дорад. Барояш аз њама ифтихоромез «Муаллима!» гуфта мурољиат кардани шогирдон аст. Имрўз падар њам аз мавќеи фарзанд меболад. Ирина дар хонадон меросбарибобояш – аввалин мудири шуъбаи маорифи ноњияи Данѓара Карим Юсуфов шудааст. Агарчї таќдир ба ќасди орзуњояш кор кард. Ў хеле ќаноатманду болида аст. Бењуда дар урфият нагуфтаанд, ки «Таќдир ба хости касон не, ба хости худ кор дорад» .

   Академик Каримова Ирина Холовна тўли фаъолияти президентиаш дар Академия чандин маротиба дар сафарњои хизматї берун аз марзи љумњурї буда, дар конференсияву съездњои муаллимони давлатњои муштаракулманофеъ (ИДМ) ширкат варзида, аз минбари чунин љамъомадњои бошукўњ њамчун донандаи закии кори маориф маърўзањои пурумуњтаво намуда, бањри дар оянда бењтар гардонидани низоми таълиму тарбияи муњассилини чї мактабњои тањсилоти миёнаи умумї ва чї мактабњои олї пешнињодњои љолиб намудааст.

    Самти бо њам назарраси фаъолияти академик Каримова И.Х.инаст, ки ў омода намудани матухасисони баландихтисоси соњаи педагогикаи тољик ба шумор меравад.Дар ин љода низ хизмати пурзањматаш баръало эњсос карда мешавад.

    Тањти роњбарии Ирина  Каримова 18 нафар унвонљўёну аспирантон рисолаи номзадї њимоя намудаанд. Акдемик Каримова И.Х. дар офаринаш асарњои пурарзиши соњаи педагогика лаёќати баланд дорад. Ба ќалами ў ду китоби дарсї, 3 монография ва беш аз 100 маќолаи илмї мансуб буда, иштирокдори дањњо семинару конфронсњои байналмилаливу љумњуриявї ва минтакавї дар соњаи маориф мебошад. Њукумати Љумњурии Тољикистон хизматњои бенуќсон ва созандаашро ба инобат гирифта, соли 2001 ўро бо ордени «Дўстї» сарфароз гардонидаасту соли 2013 бо унвони «Корманди шоистаи Тољикистон».   

       Ин буд, ки дар бораи њаёт ва фаъолияти эъљодї ва ќобилияти кордониву ташкилотчигии академик Каримова И.Х. маќолањои зиёде тайи солњои гуногун ба таъб расидаанд. Месозад, ки баъзе аз онњоро дар зери баррасї намоем, то ки алоќамандону хоњишмандон он маъхазњоро љустуљў намуда, бо фаъолияти мењнатии ин зани сермањсул боз њам бештар шиносої пайдо намоянд:

1.Меваи шањдрези истиќлол   // Фирўза №4-8, 2001 –С.5

2.Бонувони соњибвазифа// Фирўза  2005- С.11.

 3.Ман «Некиро» аз «Авасто» гирифтаам// Гуфтугу, 2005.

4.Испытание фартуной // Студенчиские вести, 2005, №1

5.Симои зани руз // Гуфтугу, 2006.

6.Как слово русское отзовется //Куръер Таджикистана, 2007,№49

7.Ба муаллим пул не, гул тўњфа кунед //Омўзгор, 2007,№3

8.Руњ аст мактаб//Омўзгор, 2008,№15

9.Академик Каримова //Бонувони Тољикистон,2011, №10.

10.Медаль за супружескую любовь и верность //Куръер Таджикистана,2011, №28.

11.Мулоќот бо олим //Омўзгор,2013, №24.

12.Россия-Тољикистон;њамкорињо вусъат меёбанд//Омўзгор, 2014, №14.

ОСОР:

1.Влияние политической информации в формировании убеждений школьников.- Душанбе: Знание, 1990- 19 с.

2.Организация практических занятий с директорами образовательных школ. Методические рекомендации. – Душанбе: ДГПУ.,1994 -2 п.л.

3.Проблемные задачи для руководителей школ.- Душанбе:ДГПУ.,1994-2 п.л

 4.Культура– источник гуманизма.Монография.- Душанбе :1998- 7,6 п.л.

5.Гуманистические воззрения средневековых мыслителей таджикского народа: воспитательный потенциал и трансвормация в современную жизнь.-Душанбе, 2000.-2,5 п.л

6.Программа по дисциплине «Педагогика», составитель= Душанбе, РТСУ -0,5 п.л

7.На волнах любви к человеку.Монография,- Душанбе,2002 -7 п.л

8.Нести добро детям.Монография,- Душанбе, 2005-3.5 п.л

9.ВИЧ/СПИД и образование, информционный сборник – Душанбе,2006,- 182 с.(в соавторстве)

10.Здоровый образ жизни – Тарзи њаёти солим//(Методическое пособие для учителей 7-9 классов). В соавторстве, на русском и таджикском языках-Душанбе, 2008- 195с. и 195 с.

11 Здоровый образ жизни – Тарзи њаёти солим//Тренинг жизненных навыков на таджикском и русском языках (Учебное  пособие для учащихся 7 классов). В соавторстве, -Душанбе, 2008- 90 с.И 90 с.

12. Здоровый образ жизни – Тарзи њаёти солим//Тренинг жизненных навыков на таджикском и русском языках (Учебное  пособие для учащихся 8 классов). В соавторстве, -Душанбе, 2008- 90 с.И 90 с.

13. Здоровый образ жизни – Тарзи њаёти солим//Тренинг жизненных навыков на таджикском и русском языках (Учебное  пособие для учащихся 9 классов). В соавторстве, -Душанбе, 2008- 80 с.и 80 с.

14.Педагогика (курс лекций). Учебное пособие в соавтортсве –Душанбе, 2008.-284 с.

15.Учитель- творец добра и прогресса. Монография- Душанбе, 2008.- 180 с.

16.Рангинкамон.Барномаи тарбия, таълим ва инкишофи кўдакони сини то мактабї (Роњбари гурўњ).- Душанбе -2013- 126 с.

17.Педагогикаи ибтикорї (Иновационная педагогика) Монография,-Душанбе.«Ирфон», 2013. -544 с (бо хаммуалифї).

18. Здоровый образ жизни – 10 класс (Пособие для учителя ). -Душанбе, 2014- 70 с.и 80 с. (В соавторстве)

19. Здоровый образ жизни – 11 класс (Пособие для учителя ). -Душанбе, 2014- 70 с.и 80 с. (В соавторстве)

20.Здоровый образ жизни–Тарзи њаёти солим//Тренинг жизненных навыков (Учебное  пособие для учащихся 10 классов)., -Душанбе, 2008- 92 с.( В соавторстве)

21.Здоровый образ жизни–Тарзи њаёти солим//Тренинг жизненных навыков (Учебное  пособие для учащихся 11 классов)., -Душанбе, 2008- 90 с.( В соавторстве)

22.Русский язык – 3 класс ((Учебник для 3 –го класса ср.шк. с таджикским яз. обучения) // под Ред.Шарипова Ф. – Душанбе, 2006-288 с.

 

 

 ЌОДИРОВ Ќодир Бозорович (таваллуд 15.03.1951, ноњияи Њамадонї), доктори илмњои педагогї (2000), профессор (2009), узви вобастаи АТТ (2005), узви пайвастаи АТТ (2012), Аълочии маорифи Тољикистон (2002). Хатмкардаи факултети шарќшиносии УДТ ба номи В.И.Ленин (1973). Солњои 1973 - 1975 дар Љумњурии Исломии Эрон ба сифати тарљумон, сипас муаллими калони ИДПК ба номи А.Рўдакї (1975 – 1979) фаъолият намудааст. Хизмат дар сафњои Армияи Шуравї (1979–1982). Аспиранти ИДПД ба номи Т. Г. Шевченко (1983 – 1986), муаллими калон, мудири кафедраи педагогикаи таълими ибтидоии ДДК ба номи А.Рўдакї (1987 – 1994) ва ходими калони илмии ДДОД ба номи Ќ.Љўраев (1994–1996), мутахассиси пешбар, сармутахассис, муовини сардори идораи мактабњои олї ва миёнаи махсус, сардори раёсати кадрњо ва корњои махсус, сардори идораи мактабњои олї ва миёнаи махсуси ВМЉТ (1996–2006), ноиби аввали ректори Донишкадаи иќтисодии Тољикистон оид ба таълим (2006-2011). Аз соли 2011 ноиби Президенти Академияи тањсилоти Тољикистон.
Ќодиров Ќ. Б. ба сифати намояндагї аз Вазорати морифи ЉТ иштирокдори якчанд конфронсу семинарњои байналмилалї дар љумњурињои Ќирѓизистон (1991), Ќазоќистон (1998), Узбекистон (2001), Япония (2002), Хитой (2005), Туркия (2009) оид ба масъалањои низоми кредитии тањсилот, идоракунии муассисањои тањсилоти олї, маблаѓугзории сарикасии муассисањои таълимї, њифзи њуќуќи кўдакон буданд ва бо маърўзањои илмї баромад намудааст.
Профессор Ќодиров Ќ. Б. аз соли 2002 инљониб узви Шўроњои дифои рисолањои докторї ва номзадииДонишгоњи давлатии омўзгории Тољикистон ба номи Садриддин Айнї, Пажўњишгоњи рушди маориф ва Академияи тањсилоти Тољикистон аз рўи ихтисоси 13.00.01 – педагогикаи умумї, таърихи педагогика ва тањсилот (илмњои педагогї), инчунин муовини раиси Шўрои њамоњангсозии мавзўъњои илмї-тањќиќотии илмњои педагогї мебошад.
Кор дар вазифањои масъули соња, аз љумла дар Вазорати маориф ва илми Љумњурии Тољикистон имкон дод, ки академик Ќодиров Ќ.Б. дар тањия намудани њуљљатњои муњими соњаи маориф сањм гузорад. Ў дар тањия намудани Ќонуни Љумњурии Тољикистон “Дар бораи маориф, ” Ќонуни Љумњурии Тољикистон “Дар бораи тањсилоти касбї ва касбии баъд аз муассисаи олии таълимї”, Ќонуни Љумњурии Тољикистон “Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд”, “Барономаи давлатии тарбияи насли наврас дар Љумњурии Тољикистон барои солњои 2013-2017” ва дигар санадњои меъёрии њуќуии соњаи маориф фаъолона иштирок намудааст.
Академик Ќодиров Ќ.Б. муаллифи 8 монографияи илмї, китоби дарсии “Забони тољикї” барои донишљўёни факултетњои ѓайрифилологии мактабњои олї ва зиёда аз 120 маќолањои илмию методї ва оммавї мебошад. Тањти роњбарии ў 20 нафар рисолањои номзадї ва докторї дифоъ намуданд.
Асару маќолањои зиёди академик Ќодиров Ќ.Б. ба пањлуњои гуногуни илми педагогикаи муосир, инкишофи соњаи маориф дар солњои истиќлолият, ворид намудани технологияњои нави иттилоотию коммуникатсионї ба љараёни таълиму тарбия дар мактабњои тањсилоти миёнаи умумї, муассисањои тањсилоти ибтидої, миёна ва олии касбї, амалї намудани низоми кредитии тањислот, зарурати гузариш ба низоми нави бањогузорї ба дониш, мањорат, ва малакањои хонандагон ва ѓайра бахшида шуданд. Агар дар тањќиќоти бунёдии ў “Таърихи тарбия аз ањди бостон то замони Сомониён”. - Душанбе: Матбааи Вазорати маорифи ЉТ. - 2012.– 240 с., “Масъалањои таълиму тарбия аз ањди бостон то ба баъд” барои муайян намудани роњу усули тарбия мавриди баррасї ќарор гирифта бошанд, дар монографияи дигари ў “Дирўз ва имрўзи маорифи Љумњурии Тољикистон ”. – Душанбе: Маориф, 2012 дастовардњо ва камбудињои низоми маорифи љумњурї, инчунин дурнамои инкишофи маорифи љумњурї тањлил ва баррасї гардиданд.
Академик Ќодиров Ќ.Б. ањамияти ворид намудани технологияњои нави иттилоотї ва коммуникатсиониро ба љараёни таълиму тарбияи донишљўён дар асараш “Љанбањои дидактикии истифодаи технологияњои иттилоотї дар мактаби олї”. – Душанбе, 2006, тањќиќ намудааст.
Ин асар аз як тараф маљмўи шароитњои дидактикии истифодаи самараноки воситањои иттилоотиву коммуникатсиониро дар раванди таълими муассисањои олии касбї ба низом дароварда, љамъбаст менамояд. Аз тарафи дигар тамоми воситањои иттилоотиву коммуникатсионии таълимиро дар як низоми ягона алоќаманд менамояд.
Дар баробари ин масъалањои таъмини методии иштирокдорони раванди таълим дар муассисањои тањсилоти олї дар асар мавриди баррасї ќарор дода шудаанд.
Омўзиши таърихи тарбия, мактаб ва афкори педагогии тољикон низ таваљљуњи профессор Ќ.Б. Ќодировро љалб намудааст. Ин масъалањо дар асарњои ў “Таълимоти маорифпарварї дар таърихи афкори иљтимоии халќи тољик”. – Душанбе, 2006, “Афкори тарбиявии њамасрони Рўдакї”.- Душанбе, ДИТ, 2008 ва “Таърихи тарбия, мактаб ва афкори педагогии тољикон аз замонњои ќадим то зуњури ислом”. – Душанбе: Ирфон, 1988 мавриди тањќиќу омўзиш ќарор гирифтанд.
Аз љумла дар рисолаи ў “Таърихи тарбия аз ањди бостон то замони Сомониён” (Душанбе, 2012, 240 сањ.) аз ќаъри анбўњи донишњои гузаштагон мањз марворидњоеро ба гунаи ганљи нодир ба риштаи тањќиќ кашидааст, ки дар тарбияи насли башар сањим њастанд. Китоби мазкур як навъ рисолати иршод ва рањнамоеро ба уњда гирифтааст.
Профессор Ќодиров Ќ. њар як давраро берун аз раванди умумии инкишофи он, сањењтараш, дар шакли даврањои алоњидаи ба њамдигар иртиботнадошта мавриди баррасї ќарор медињад. Аз њамин боис бисёр масъалањо на танњо ба давраи тозардуштї, балки ба давраи Њахоманишинї ва хусусан ба айёме, ки онњоро аз давраи Сосонињо људо мекунад тааллуќ дорад.
Муњаќќиќи пуркор дар асараш ба хулосае омадааст, ки тарбия дар “Авасто” ду самт дорад: самти теосентристї ва антропосентристї, ки инсонро мавриди таваљљуњ ќарор медињад.
Муаллиф дар китобаш њаёти сиёсї, фарњангї ва вазъи таълиму тарбия дар давраи њахоманишињоро баъди тавзењи мухтасари вазъи сиёсиву фарњангї, ба пажўњиш кашидааст.
Дар маљмўъ, ин рисолаи муњаќќиќи шинохта пажўњиши арзандаву мондагор дар тањќиќи сањфањои норўшани афкори педагогии ниёгон ва дастури муњиме барои донишљўён, мактабшиносон, ањли илму маориф

Маќолањои зиёди ў оид ба масъалањои низоми кредитии тањсилот, ислоњоти соњаи макориф, дастовардњо ва мушкилоти он дар сањифањои маљаллањои илмию методии соњавї ба табъ расиданд. Ў роњбари гурўњи озмоишї оид ба гузариш ба низоми нави бањогузорї ба дониш, мањорат ва малакањои хонандагон буда, бо маърўзаю гузоришњои зиёди илмї дар конференсияњои байналмилалї ва љумњуриявї баромад мекунад.
Ањамияти таълими забони давлатиро дар тарбияи хештаншиносї, худогоњї ва њуввияти миллии донишљўёни мактабњои олї ба назар гирифта дастури таълимии “Забони тољикї”-ро барои донишљўёни факултањои ѓайрифилогии мактабњои олї” тањия намуда, соли 2014 ба табъ расонид.
Дастури мазкурро бо дарназардошти ањамияти масъалаи мазкур ва бо маќсади баланд бардоштани сатњи саводи хаттиву шифоњии донишљўёни факултетњои ѓайрифилологии мактабњои олии љумњурї бо ќарори мушовараи Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон тањти раќами 5/8 аз 3.05.2001 “Барномаи забони тољикї барои гурўњњои тољикии факултањои ѓайрифилологии мактабњои олии љумњурї” тањия кардааст.
Узви пайвастаи Академияи тањсилоти Тољикистон Ќодиров Ќ.Б. бо вуљуди дар вазифањои масъул дар Вазорати маориф ва илми Љумњурии Тољикистон, Донишкадаи иќтисодии Тољикистон ва Академияи тањсилоти Тољикистон фаъолият карданаш пайваста дар мактабњои олии љумњурї ба донишљўёну аспирантон аз фанњои назария ва таърихи педагогика, муќаддимаи педагогика, мањорати педагогї, психология ва забони тољикї дарс гуфтааст.
Хизматњои профессор Ќодиров Ќодир Бозорович бо ифтихорномањои Шўрои Олии собиќ Иттињоди Шўравї, Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон, Академияи тањсилоти Тољикистон ќадр карда шудаанд.
Ос.: Таърихи тарбия, мактаб ва афкори педагогии тољикон аз замонњои ќадим то зуњури ислом, Душанбе, 1998; Тарбияи шахсият ва ташаккули сифатњои ахлоќї дар «Шоњнома»- и Фирдавсї, Душанбе, 2001; Таълимоти маорифпарварї дар таърихи афкори иљтимоии халќи тољик, Душанбе, 2006; Аспектњои дидактикии истифодаи технологияњои иттилоотї дар мактаби олї, Душанбе, 2006; Вожаномаи истилоњоти психологї, Душанбе, 2008; Афкори педагогии њамасрони Рўдакї, Душанбе, 2008; Дирўз ва имрўзи маорифи Љумњурии Тољикистон, Душанбе: Маориф, 2011; Таърихи тарбия аз ањди бостон то замони Сомониён, Душанбе: Маориф, 2012.